Welkom
Ingezonden
Solidariteit "ingezonden"

Bezoek van Indonesische president Widodo in Nederland

Recht of onrecht, dat is de vraag

Maurice Ferares

Geen enkele Indonesische regering heeft na de Nederlandse soevereiniteitsoverdracht in december 1949 aangedrongen op bestraffing van Nederlandse militairen die in de jaren 1945/1949 oorlogsmisdaden tegen haar bevolking pleegden. Het hoeft dan ook niet te verbazen dat de huidige president van Indonesië, Joko Widodo, daarvan niet afwijkt.

Een paar dagen voor zijn bezoek aan Nederland op 20 en 21 april, zei hij tegen een journalist van de NRC, 16 april 2016: "Nee, volgens mij is het beter vooruit te kijken. Ik koester een gelijkwaardige relatie met Nederland die toekomst gericht is en waar beide landen voordeel aan hebben."

Geld boven recht

Wat zou de werkelijke reden zijn dat de Indonesische regeringen niet naar recht streven voor hun bevolking? In het verleden waren het de generaals en vandaag is het president Widodo. Het antwoord is simpel. Het gaat er om nu geld te verdienen en daarbij zou het verleden wel eens een hinderpaal kunnen zijn. In het laatste geval speelt het opzeggen per 1 juli 2015 van de bilaterale handelsovereenkomst tussen Indonesië en Nederland een rol. De Indonesische vicepresident Jusuf Kalla kondigde onlangs aan dat zijn land van plan is een einde te maken aan alle 67 van dergelijke overeenkomsten (BIT1). De niet vermelde reden is dat Indonesië zich zo sterk voelt dan het geen economische bemoeienis van andere landen meer wenst.
FotoIn de jaren van het regiem van Suharto waren het niet alleen economische redenen om niet mee te werken aan een onderzoek naar de oorlogsmisdaden van de Nederlanders. De generaals die minstens zulke ernstige oorlogsmisdaden tegen hun eigen volk hadden gepleegd, vreesden dat zo'n onderzoek hun vergrijpen niet buiten beschouwing zou laten.

Tijdens de behandeling in december 2012 van de begroting voor Buitenlandse Zaken 2013 zei de betrokken minister Timmermans dat Indonesië geen steun zal verlenen aan een onderzoek naar de gedragingen van Nederlandse militairen in Indonesië gedurende de jaren 1945/1949. Dat was aanleiding voor hem om zelf ook geen steun aan een dergelijk onderzoek te geven. Om die reden vroeg ik de huidige minister van Buitenlandse Zaken Koenders op 8 januari jongstleden welke Indonesische instantie die steun had geweigerd. Precies drie maanden later kwam het volgende antwoord namens de minister:
"Zoals ook aan de Tweede Kamer is vermeld in de brief van 14 januari 2013 van de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken Timmermans en minister van Defensie Hennis Plasschaert, is dit destijds gebleken uit contacten op verschillend niveau met de Indonesische overheid."

Niet langer verstoppen

De vraag wie en wat het "verschillend niveau" van de Indonesische overheid was, hebben we maar niet gesteld. De houding van de Indonesische regeringen komt en kwam de Nederlandse politici en partijleiders die verantwoordelijk zijn voor de oorlog tegen Indonesië na 1945 goed uit. Hun politieke nazaten hadden en hebben niet de wens recht te doen. Daarbij geholpen door de opstelling van de Indonesische generaals en politici die geen onderzoek wensten. Was en is nu nog een echt onderzoek nodig?
Krantenknipsel Weg met de oorlog! Weg met Drees! Reeds in 1945 schreven de journalisten Henk van Randwijk (Vrij Nederland) en Jacques de Kadt (Het Parool) wat ze in Indonesië zagen. Nadien zijn boeken verschenen. Onder meer: Katholieken en de Indonesische Revolutie (Jan Bank, 1983, De Bataafsche Leeuw) en Westerlings oorlog (J.A. De Moor, 1999, Balans). Ook in de pers verschenen de afgelopen jaren voortdurend nieuwe berichten over speurwerk van journalisten. Recent, 13 februari 2016, schreef Anne-Lot Hoek in de NRC, na een eigen onderzoek ter plaatse, over het bloedbad dat het Nederlandse leger in Rengat, 5 januari 1949, op Sumatra aanrichtte; tussen de 1.500 en 2.000 doden ..... De Zwitser Rémy Limpach promoveerde vorig jaar met Die brennende Dörfer des Niederländische Massengewalt im Indonesischen Unabhängigkeitskrieg 1945-1949 dat deze zomer bij uitgeverij Boom verschijnt. Eén van zijn conclusies luidt dat het geweld van de Nederlandse niet incidenteel maar structureel was.

De Nederlandse regering en het parlement kunnen zich niet langer verstoppen. Er moet zo snel mogelijk een inventarisatie plaatsvinden van datgene wat reeds bekend is van het optreden van Nederlandse militairen en de verantwoordelijkheid daarvoor van Nederlandse politici, onafhankelijk van de wil van de Indonesische regering. Het is een zaak van gerechtigheid tegenover de vele slachtoffers die in Indonesië vielen door moordenaarshanden van Nederlanders.


1 Bilateral Investment Treaty. (terug)