Welkom
Ingezonden
Solidariteit "ingezonden"

Na de stakingen in BelgiŽ van november en december 2014 (1)

Sociaal akkoord of Ö een nieuw actieplan?

Remy Martin 1

Op vrijdag 30 januari 2015 werd het veelbesproken 'sociaal overleg' afgesloten met een akkoord tussen de patroonorganisaties VBO, Unizo, Boerenbond en UCM en twee vakbonden, het christelijke ACV en het liberale ACLVB. Het socialistische ABVV distantieerde zich van het bereikte ontwerpakkoord. De minister van werk (Kris Peeters, Vlaamse christendemocraten) verklaarde dat de regering het akkoord mee zal uitvoeren.

De verwachtingen over het sociaal overleg waren hooggespannen. Nadat de rechterzijde (gesteund door het patronaat) met het federaal regeerakkoord een ware oorlogsverklaring had afgeleverd aan de wereld van de arbeid, waren de drie vakorganisaties in 2014 met een gemeenschappelijk actieplan gekomen. Via een betoging, drie provinciale stakingen en een algemene staking werden de vakbondseisen naar voor gebracht.

Eisenbundel

Deze eisen waren:
1) Vrijwaring [garantie] en versterking van de koopkracht. Door ruimte te laten voor vrije loononderhandelingen, een volledige vrijwaring van de automatische indexering van lonen en uitkeringen, en met de inzet van het volledige budget voor de welvaartsvastheid van de vervangingsinkomens [uitkeringen].
2) Zorg voor een sterke federale sociale zekerheid, met een echte bescherming bij werkloosheid, ziekte/ongeval of pensioen. Voldoende middelen voor de gezondheidszorg, sluitende financiering van de sociale zekerheid, hogere minimumuitkeringen, boven de Europese armoedenorm en vrijwaring van de mogelijkheden voor vervroegde uittreding.
3) Investering in duurzame relance [opleving economie] en werkgelegenheid, doorheen een echt investerings- en infrastructuurbeleid met als prioriteit de openbare infrastructuur, strijd tegen de jeugdwerkloosheid, inzonderheid sluitende jobgarantie voor de langdurig werklozen die hun uitkering dreigen te verliezen (geen gedwongen tewerkstelling en geen uitsluitingsbeleid), meer kwaliteitsvolle jobs in private en publieke sector, een budgettair traject dat de groei en werkgelegenheid niet doodknijpt en een opgevoerde strijd tegen sociale dumping.
4) Meer fiscale rechtvaardigheid, door de garantie op transparante kennis en inzage van de verschillende inkomensbronnen, evenwichtig verdeelde bijdragen van inkomens uit arbeid en inkomens uit vermogen, bijzondere inspanning van de grote vermogens en het afhankelijk maken aan de creatie van nieuwe banen van alle voordelen die aan bedrijven worden toegekend.

Fotomontage overlegtafel met bestuurders waar achter een demonstratie oprukt
Druk op het overleg

Succesvol actieplan

Dit programma - uitgangspunt van de syndicale actie - had zeker veel duidelijker en krachtiger gekund.2 Niettemin bleek het ruimschoots voldoende om de achterban enthousiast te mobiliseren. Dat bleek overduidelijk uit de massale opkomst bij de betoging op 6 november (meer dan 120.000 deelnemers), maar ook door het onmiskenbare succes van de diverse stakingen, mede ondersteund door organisaties van het maatschappelijk middenveld. Het succes van het actieplan wist ook de regeringspartijen onder druk te zetten. Ondanks het herhaaldelijk onderstrepen van wat er niet in het regeerakkoord staat, moest de regering geleidelijk aan erkennen dat brede lagen van de samenleving meer fiscale rechtvaardigheid eisen. Ook de mantra 'er is geen alternatief' ressorteerde steeds minder effect.

Beperkte ruimte

De regering kon in december dan ook niet zomaar overgaan tot 'business as usual'. In plaats van de voorgenomen maatregelen inzake indexsprong, loonblokkering, pensioenen, werkloosheidsvergoedingen, enzovoort zonder meer op te nemen in de programmawet, begonnen ministers ineens met nadruk te spreken over de 'noodzaak aan sociaal overleg'. De vakbondsleidingen schortten daarop de acties op "om het sociaal overleg alle kansen te bieden". We kunnen nu beoordelen wat dit overleg heeft opgeleverd.

Het voorakkoord komt vooral neer op een zeer beperkte - en bovendien voorwaardelijke - tegemoetkoming aan het verlangen van de vakbondsleidingen naar 'vrije loononderhandelingen'. De tegemoetkoming bestaat eruit dat er in 2016 (!) ruimte is voor loononderhandelingen in de bedrijfssectoren. Het beperkte karakter van deze 'ruimte' bestaat eruit dat (a) er in 2015 geen ruimte is, (b) de indexsprong behouden blijft (hetgeen leidt tot een permanent verlies aan koopkracht van 2 procent) en (c) de geringe marge die er voor loonsverhogingen voorzien wordt. Deze marge bedraagt, volgens werkgeversorganisatie VBO: 0,6 procent bruto. Daarbij wordt er ruimte voorzien voor een nettoverhoging van de koopkracht met 0,3 procent.

Voorwaardelijk

Die netto koopkrachtverhoging zal niet gebeuren door zuivere (bruto) loonverhogingen, maar wel door het optrekken van de waarde van maaltijdcheques van 7 naar 8 euro per gewerkte dag. Dat de tegemoetkoming 'voorwaardelijk' is, blijkt onder meer uit de reactie van Agoria (de patroonsfederatie van de technologiesector). Die liet weten dat "heel wat mensen denken dat Sinterklaas nog altijd in het land is", terwijl "er nog steeds geen begin van afbouw is van de loonkosthandicap, integendeel, de bedrijven ontvingen vandaag een nieuwe factuur".3 Alvast in die bedrijfssector lijken de 'vrije loononderhandelingen' erg moeizaam te zullen verlopen.

Naast dit akkoord over 'vrije' loononderhandelingen werden er ook afspraken gemaakt over de verdeling van een 'welvaartsenveloppe' onder de vorm van een verhoging met 2 procent van de laagste sociale uitkeringen (werkloosheidsvergoedingen en pensioenen). Dit onderdeel van het 'akkoord' is ťťn van de zaken die moeilijk liggen bij de N-VA (Nieuw-Vlaamse Alliantie). Hun minister van FinanciŽn (Johan Van Overtveldt) liet dan ook opmerken dat hij bezorgd is "over het effect op de werkloosheidsval" (waardoor het verschil tussen een uitkering en de laagste lonen "te klein" uitvalt, wat dan weer een opwaartse druk op die laagste lonen zet).4

Pensioencomitť en tax shift

Invaliden en langdurig zieken zouden dan weer mogen uitkijken naar een verhoging van hun vakantiegeld met 160 euro. Duidelijkheid over de eindeloopbaanproblematiek (met onder meer de fel bekritiseerde verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd tot 67 jaar) kwam er dan weer niet. Die discussie wordt verschoven naar een 'pensioencomitť' dat 'in de loop van april 2015' bij elkaar zou worden geroepen.
Ook de zogenaamde tax shift blijft voorlopig (?) gehuld in dikke mistbanken. De liberale premier Michel mag dan al beweren "dat dit jaar de eerste effecten van een fiscale verschuiving (van belastingen op arbeid naar andere inkomstenbronnen) voelbaar zullen zijn", over de wijze waarop dat zal gebeuren, is er niet de minste duidelijkheid.5

Impasse

Over de publieke sector (de openbare diensten) moet het eerste woord zelfs nog maar gewisseld worden. De bijeenkomsten van het daarvoor bevoegde 'Comitť A' werden tot nu toe steeds weer uitgesteld. Het risico is dan ook reŽel dat de vakbonden van de verschillende openbare diensten elk op zich eieren voor hun geld zullen kiezen. Wat dan weer nadelig dreigt uit te draaien voor het personeel van de zwakkere openbare diensten.
Het mag dan ook weinig verbazing wekken dat een meerderheid binnen het socialistische ABVV zich niet kon vinden in dit zeer beperkte 'akkoord'. Het staat immers mijlen ver af van wat de vakbonden bij het begin van hun actieplan eisten. Naar eigen zeggen zal het ABVV een nieuw actieplan uitwerken, liefst in gemeenschappelijk front. De vraag is of de aanpak van het ABVV daar wel voldoende toe bijdraagt. De leiding van het ABVV zit immers in een impasse die het resultaat is van zijn eigen overlegstrategie. Wezenlijk is die niet verschillend van de strategie van het ACV. De ABVV-leiding had gebruik kunnen maken van het elan van het actieplan in het najaar om de leidingen van ACV en ACLVB onder druk te zetten. Ze had verdere acties in gemeenschappelijk front kunnen organiseren daar waar het mogelijk was.

Gemeenschappelijk front

Dat die mogelijkheid reŽel was, blijkt onder andere uit de stakingsaanzeggingen die door verschillende sectoren werden neergelegd op 16 december 2014. De ABVV-leiding heeft dat echter niet willen doen. Nu weigert ze weliswaar het akkoord te onderschrijven, maar wezenlijk is haar standpunt gelijk aan dat van het ACV: de marge op zich is okť, alleen wil ze de indexsprong weg. Daardoor dreigt de ABVV-leiding de visie van vele (burgerlijke) commentatoren te bevestigen dat "het ACV zich realistisch opstelt", terwijl het ABVV "kiest voor een symbolenstrijd" en zich daarbij buiten plaatst.6

Het akkoord weigeren, is uiteraard beter dan het aanvaarden. De andere twee vakbonden ACV en ACLVB onder druk zetten, dreigt nu echter heel wat moeilijker te worden, waardoor de eventuele acties van het ABVV weinig effect dreigen te hebben (tenzij dan een propagandistisch effect in het kader van de campagne voor de sociale verkiezingen). Beter lijkt het ons de militanten van ACV en ACLVB op te roepen het akkoord alsnog te verwerpen. Het ABVV zou er dan wel goed aan doen om duidelijk te maken niet alleen op te willen komen voor het integrale behoud van de index, maar vooral ook voor de vier oorspronkelijke eisen in hun geheel om daar verder in gemeenschappelijk front voor te vechten. Het feit dat het 'voorakkoord' enkel tot stand kwam tussen patroons en enkele vakbonden, maar niet met de regering, pleit overigens voor deze aanpak.

Duidelijker eisen

De meerderheid van het ABVV dient daartoe wel nog een aantal moeilijke hordes te nemen. Zo is de houding van het ABVV om te beginnen niet unaniem. De Vlaamse metaalbond bijvoorbeeld staat uiterst huiverachtig tegen nieuwe stakingsacties. Tegelijk zal de verleiding om in de bedrijfssectoren alsnog mee te mogen onderhandelen ook voor veel ABVV-verantwoordelijken zeer aanlokkelijk blijken. Met een negatieve weerslag op hun bereidheid om voluit te gaan voor nieuwe acties. Ook dient er rekening te worden gehouden met de moeilijke situatie van de vakbonden in de openbare diensten. Daar is de angst groot dat zij het kind van de rekening dreigen te worden.

Ook inhoudelijk dienen er nog heel wat puntjes op de 'i' te worden gezet. In plaats van zich zuiver te beperken tot de veralgemenende vier eisen, kan het ABVV ook inzetten op meer duidelijkheid. Door expliciet te gaan voor het behoud van de indexkoppeling, substantiŽle bruto loonverhogingen, een echte vermogensbelasting, geen verlenging van pensioengerechtigde leeftijd en een waarachtige herfinanciering van de openbare diensten.

Links

Zal de leiding van het federale ABVV erin te slagen om al deze moeilijkheden te overwinnen via een nieuw actieplan? Het is een vraag die niet zomaar eenduidig positief beantwoord kan worden. In elk geval zullen er de komende weken en maanden vele en soms ook harde discussies gevoerd (moeten) worden. Veel zal afhangen van de mate waarin de syndicale linkerzijde zich in die discussies kan doen opmerken. Zal ze zich kunnen opwerpen als een toonaangevende stroming in het ABVV, maar ook in ACV en ACLVB? Zal de syndicale linkerzijde sterke en stabiele onderlinge verbanden kunnen smeden over de grenzen van centrales, sectoren, provincies, gewesten en gemeenschappen heen? Dat zijn de uitdagingen waarvoor we in de onmiddellijke toekomst staan.

Ook de verschillende organisaties van de radicale linkerzijde hebben daarin een rol te spelen. Zij moeten nu duidelijk maken aan welke kant ze staan. Aan die van de vakbonden, ook diegenen die zich verkopen in heilloze compromissen of terughoudend staan tegenover nieuwe acties? Of onvoorwaardelijk aan de kant van de syndicale linkerzijde, aan de kant van een nieuw, omvangrijk actieplan voor duidelijke eisen?


1 Eerder, 2 februari 2015, verschenen bij: http://www.sap-rood.org (terug)
2 Bijvoorbeeld: verwijzen naar het ontbreken van de eis tot terugschroeven van de uitsluiting van tienduizenden jongeren uit de werkloosheidsverzekering (maatregel van de regering Di Rupo) en naar het duidelijker omschrijven van de eis tot een echte vermogensbelasting. (terug)
3 http://www.hln.be/hln/nl/957/Binnenland/article/detail/2200681/2015/01/30/Dat-ontwerpakkoord-is-Sinterklaas-nog-in-het-land.dhtml (terug)
4 http://www.hln.be/hln/nl/957/Binnenland/article/detail/2200681/2015/01/30/Dat-ontwerpakkoord-is-Sinterklaas-nog-in-het-land.dhtml (terug)
5 http://www.standaard.be/plus/ochtend (terug)
6 http://www.standaard.be/plus/ochtend/2 (terug)