Welkom
Ingezonden
Solidariteit "ingezonden"

Te ontmaskeren spreekbuizen

Geesteloze (be)heersers

Hans Boot 1

Wat is het toch dat juist mensen die geld zat hebben, de bedenkers, de vertolkers en de opdrachtgevers van bezuinigingen zijn? Toegegeven, soms zeggen ze te begrijpen dat het vervelend is: 'maar wat nodig is, moet gebeuren'. Zo horen en zien we ministers, politici, ondernemers, wetenschappers, bestuurders, managers, adviseurs en journalisten. Laten we hun de (be)heersers noemen. Zij zullen vast de gelijkwaardigheid van alle mensen hoog dragen, maar hoe zuiveren ze hun geest van ongeloofwaardigheid, onwaarachtigheid en hebzucht?

Dat de (be)heersers zich daarover druk zouden maken, is een naïeve veronderstelling. Hun denken en handelen rusten op het gelijk van de vanzelfsprekendheid. Maar een portie naïviteit kan geen kwaad. Oordelen en vooroordelen tellen dan even niet, waardoor nuchterheid een kans krijgt. Nuttig, omdat ook de privileges van de (be)heersers vanzelfsprekend lijken, zelfs in de ogen van getroffenen. In alle nuchterheid: wie de verantwoordelijkheid neemt voor 'moeilijke' beslissingen, heeft kennelijk het recht op een beloning.

Inhumaan

Voor de (be)heersers, met name de bedenkers en vertolkers, geldt wat in de middeleeuwen heette "men zingt en huilt om den brode", de voorloper van "wiens brood men eet, diens woord men spreekt". De broodheer dient gevolgd te worden, bij voorkeur met hoofd en hart. De inhoud van de brood leverende arbeid, van waar tot woord, vereist zijn instemming. Naarmate daarvan sprake is, treedt een verruiming op die de vorm van overleg en medezeggenschap kan aannemen. Zo niet, dan spreekt het machtswoord: 'jij of een ander'.
De volgzaamheid in de sluipende machtsverhouding is slechts bij uitzondering gebaseerd op dwang en straf. Onder erkenning van de onderscheiden posities die baas en spreekbuis innemen, ontwikkelen zich via een wederzijdse instemming gedeelde opvattingen. Dat is een wezenlijke voorwaarde om de bestaande verhoudingen te stabiliseren, met de (be)heersers in een hoofdrol. Hun taak of opdracht? Bijvoorbeeld bezuinigingen ontwerpen en aannemelijk maken, de pensioenleeftijd verhogen, de ontslagbescherming aantasten, sociale en andere voorzieningen privatiseren .....

Waar zij zichzelf door dergelijke maatregelen treffen, doet zo'n vlieg hun geen kwaad of is er ter compensatie belendende politiek. Dat is de beleidsgelijkheid die de gelijkwaardigheid van mensen suggereert. En vrijwel altijd uitgevoerd in volle overtuiging, schaamteloos beloond: 'wij wel, jullie niet'. Ingegeven door hebzucht? Misschien. Last van een kwaad 'geweten'? Hoogstzelden. Wel een minimale score op de schaal van medemenselijkheid. Gemeten als inhumaan, geesteloos.

Ideologische breuk

Gezien vanuit de positie van de (be)heersers is daarmee de klus geklaard, ze vervullen hun ideologische functie, volgen de conjunctuur, kondigen - indien gewenst of nodig - verbeteringen en tegenvallers aan, eventuele afvalligen worden opgevolgd. Zo geredeneerd lijkt de cirkel rond, zeker als daarin de vaak aangehaalde uitspraak van Marx en Engels betrokken wordt: "de heersende ideologie van iedere maatschappij is de ideologie van de heersende klasse."
Die ideologie botst echter met de praktische werkelijkheid. Bezuinigingen blijken de economie niet op te trekken, later met pensioen staat haaks op een langjarige hoge werkloosheid, sneller ontslag biedt niet sneller nieuw werk, de zegeningen van de markt vallen vies tegen. Die botsing tussen beleid en ervaren praktijk, woord en concrete daad, is beslissend voor de beoogde instemming van de getroffenen. Anders gezegd, in hoeverre en hoelang slagen de (be)heersers erin de ideologische middelen (beleids-, onderzoeks- en adviesorganen, wetenschap en media) naar hun hand te zetten. Beter gezegd, gaan de ervaringen van de getroffenen, hun sociaaleconomische neergang, hun ergernis en wantrouwen over in verzet en organisatie.

Media, actiegroepen, vakbonden en politieke partijen die zich daartoe verantwoordelijk achten, kunnen zich dan ook niet beperken, in het parlement noch in een andere vergaderzaal, tot kritische kanttekeningen bij het beleid van de (be)heersers. Georganiseerd verzet is hun taak. Volstrekt in tegenspraak met bijvoorbeeld de bestuurssamenwerking van de Partij van de Arbeid met de VVD in de regering of de Socialistische Partij met D66 en VVD in het gemeentebestuur van Amsterdam. Het virus van de (be)heersers blijkt uiterst besmettelijk.

1 Eerder, 7 januari 2015, verschenen bij Konfrontatie, www.konfrontatie.nl (terug)