Linkse samenwerking: noodzaak

Vrijheid, gelijkheid en solidariteit

Sjarrel Massop

Links moet naar de toekomst kijken om de bedreigingen voor de samenleving te bezweren. Wat rechts in het verleden fout gedaan heeft, is tragisch. Voorkomen moet worden dat, nu rechts aan de macht is, ze er opnieuw een puinhoop van maakt. Daar is strijd en samenwerking binnen links voor nodig. Zondebokken aanwijzen, anders dan dat het de kapitalisten zijn, helpt niet. We hebben nieuwe perspectieven nodig.

Traditioneel drukken perspectieven zich uit in simpele leuzen, bijvoorbeeld 'vrijheid, gelijkheid en broederschap' in de Franse revolutie. Aan die perspectieven zijn voorwaarden verbonden, bijvoorbeeld vrede (Gaza, Oekraïne, de Hoorn van Afrika), bestaanszekerheid, ook voor migranten en mensen in de armoede, toegankelijke gezondheidszorg en huisvesting, sociale en economische veiligheid, geen uitsluiting (ras, sekse, huidskleur, geloof), seksuele vrijheid, en ook vooral een leefbare wereld met zorg voor het klimaat en de leefomgeving.
In deze, uit te breiden, opsomming zijn de onderdelen aan elkaar verbonden. Dat betekent dat een afzonderlijke strijd niet effectief is, de strijd moet ook een verbonden strijd zijn, samen te vatten als Pleidooi voor hechtere linkse samenwerking! (1) in de '(klassen)strijd'.

Vereniging van de strijd

De meeste problematiek van vandaag, speelde ook al twintig jaar geleden. Dat staat goed verwoord in Om de vereniging van de arbeid. (2), digitaal op de website van Solidariteit te lezen. Het thema met de meeste nadruk was toen de 'globalisering, Ook nu zeer actueel, indien opgevat als een vorm van imperialisme.
Een belangrijk bijkomend vraagstuk dat vandaag centraal staat, is de aantasting van het klimaat op wereldschaal dat in de huidige dominante politiek volstrekt verkeerd wordt aangepakt. Zo dient de VVD een motie in om de pensioenfondsen meer te laten beleggen in sectoren die meer rendement opleveren. Dat is feitelijk een pleidooi voor beleggen in fossiele brandstoffen. Fractievoorzitter in de Tweede Kamer, Sofie Hermans, staat genoteerd als minister van Klimaat en Groei, een doodlopende missie. Het kapitaal heeft niets met het klimaat, wel alles met noodzakelijk geachte economische groei. De onmogelijke verbinding tussen kapitaal en klimaatzorg is uitgewerkt in het ecosocialisme en de Jevons paradox. Artikelen die het boek van Solidariteit aanvullen. Ecosocialisme toont het ongelijk van rechts op een indringende manier aan, economische groei zal de klimaatproblematiek versterken.

feministen voor klimaat actie
beide foto's klimaatmars 31 mei 2024 Jokelien Salomons

Voor alle andere vraagstukken geldt hetzelfde. Rechts zal ze niet oplossen, de komende regering in Nederland en de Europese rechtse druk zullen de problemen vergroten. De geactualiseerde linkse theorie, is uitgebreid besproken in het dossier over de heropleving van Karl Marx, met de aanvullende thema's over democratie, arbeid, gender gelijkheid, migratie en educatie (scholing voor de arbeidersklasse).
Linkse theorie over de actuele politieke en economische ontwikkelingen is actueel, evenals het debat erover. Maar schrijven en publiceren is onvoldoende.

Theorie en praktijk

Er is een onvermijdelijke verbinding nodig tussen theorie en praktijk. Jasper Schaaf zou die verbinding, denk ik, dialectisch noemen.(2) De noodzakelijke verbinding tussen theorie en praktijk is in werkelijkheid een gespannen verhouding. Dialectiek gaat uit van problematische verhoudingen, legt vervolgens de nadruk op verdere ontwikkeling. Een proces waarbij theorie en praktijk elkaar als één geheel versterken.
Veel nadenken over het functioneren van de samenleving leidt in de theorie al tot goede verbindingen, met als voorbeelden: het ecosocialisme en 'geen socialisme zonder feminisme'. Marx is altijd doordrongen geweest van het belang van een dergelijke verbinding tussen theorie en de praktijk. Bekend zijn de stellingen op de filosoof Ludwig Feuerbach, vooral zijn stelling 'nummer 11': De filosofen hebben de wereld slechts verschillend geïnterpreteerd; het komt er op aan haar te veranderen. Voor filosofen kunnen alle andere theoretici ingevuld worden.

De kerngedachte achter deze stelling is een reactie op 'stelling 10' die ook in deze tijd uitermate actueel is: Het oude materialisme staat op het standpunt van de burgerlijke maatschappij; het nieuwe op dat van de menselijke maatschappij of de maatschappelijke mensheid. Ook grote delen van links hebben zich verbonden aan de burgerlijke maatschappij, ze hebben gekozen voor de burgerlijke parlementaire democratie die zich steeds meer manifesteert als ondemocratisch. Immers, wat moeten we allemaal doen om zelfs de magere rechtstaat overeind te houden. Er is dus een andere politieke praktijk nodig, waarbij de belangen aan elkaar verbonden worden. Om die reden schrijven Marx en Engels in hun manifest: Proletariërs aller landen verenigt U!
De verenigde proletariërs: werkenden, werklozen en gepensioneerden in de vakbeweging georganiseerd, milieuactivisten, migranten, vrouwen, antiracisten en boeren doen er dus goed aan hun krachten te bundelen. Hun belangen voor verandering komen overeen, in ieder geval meer dan ze nu in hun acties laten zien.

Machtsvorming

De vervolgstap is de moeilijkste. De arbeidersklasse kan verenigd zijn, nu zal ze nog actief moeten worden in de praktijk om de samenleving te veranderen in een menselijke maatschappij of een maatschappelijke mensheid!
Vertrouwen in de burgerlijke maatschappij die gedomineerd wordt door het kapitaal, zal niet tot zo'n maatschappij of mensheid leiden. Marx realiseerde zich dat. Hij pleitte dan ook voor een associatie, internationaal en dat leidde in 1865 tot de Eerste Internationale (International Workmen Association). Maar hij voegde daar nog iets aan toe in zijn openingsrede: De emancipatie van de arbeidersklasse, moet het werk van de arbeidersklasse zelf zijn.

Democratie wil zeggen dat de macht direct bij de betrokken mensen ligt, dus geen gedelegeerde macht. Machtsvorming is geen besluit, de verovering van de macht is een permanent proces. Ook nadat de meerderheid de macht heeft, zal er voor ieder de vrijheid moeten blijven bestaan om de samenleving te willen veranderen, in te richten naar eigen voorkeur. Het kan niet anders, omdat de mens door en door sociaal is en ieder met ieder rekening moet houden. En dat is wat rechts uitgesproken niet doet.

klimaatmars 31 mei 2024


(1) Jasper Schaaf, Actief Socialisme en Vrijheid, pleidooi voor hechtere linkse samenwerking (2018), Eindhoven, Damon.
(2) Hans Boot redactie, Om de vereniging van de arbeid, globalisering en vakbeweging (2005), Amsterdam, Solidariteit

S symbool