welkom
extra
Solidariteit

Een goed pensioen blijft een kwestie van fatsoen

Dwingende adviesnota van 2016: een sta in de weg

Sjarrel Massop

Tijdens de discussies over het Nederlandse pensioenstelsel word ik regelmatig gewezen op het beleidsdocument Samen delen, een sterke keuze, november 2016. 1 Deze nota ken ik, maar zodra ze aan de orde is, dreigt een verdere discussie in de kiem te smoren. Dus dan maar nogmaals lezen en enkele conclusies kritisch doorlopen.

De laatste conclusie luidt dat deze pensioenvisie een levend document is en dat de FNV met iedereen in het veld, zowel deskundigen als deelnemers, in discussie wil blijven om de pensioentoekomst mede te scheppen. Graag maak ik gebruik van dit aanbod.

AOW en rekenrente

De betreffende conclusies passeren in een willekeurige volgorde om met de belangrijkste af te sluiten.

De toekomst van het pensioenstelsel is afhankelijk van een goed evenwicht tussen de AOW en het aanvullend pensioen.
In het huidige stelsel is dat redelijk voor elkaar, zij het nog niet optimaal. Dat komt voornamelijk, doordat een steeds groter deel van de beroepsbevolking niet deelneemt aan het aanvullende deel van het stelsel. Een bijkomend probleem is dat de overheid over de AOW gaat. De vakbeweging kan dat nauwelijks beïnvloeden. Sterker nog: in de onderhandelingen wordt ze telkens gechanteerd. Recent is na een voorstel door de FNV iets gedaan aan de AOW om de achterblijvende indexatie te compenseren met een verhoging van de AOW. Dat is achteruit onderhandelen. De huidige overheid is niet gebaat bij een evenwichtige indexatie. Ze is er op uit de AOW en het aanvullend pensioen bij elkaar te brengen in een verzekeringsstelsel. Concessies via minister Koolmees zijn ervoor om het proces van privatisering, een Europese ontwikkeling, op gang te houden.

Cartoen: Kapitalist op een berg geld zegt: De pensioenen zijn niet langer betaalbaar.

In een goed pensioenstelsel voor de toekomst kan een goed toetsingskader niet ontbreken.
De ervaring van de afgelopen twee jaar leert dat in het opkomen voor een goede en fatsoenlijke oudedagsvoorziening dit toetsingskader een enorme belemmering vormt. Het kent twee instrumenten: rekenrente en dekkingsgraad. De laatste wordt niet bepaald door wat er in kas zit en wat de verplichtingen zijn, maar door de vermaledijde rekenrente. Op beide instrumenten heeft de vakbeweging geen greep en uiteindelijk werken zij tegen het huidige pensioenstelsel.

Arbeidsmarkt en doorsneepremie

Door het Nederlandse pensioenstelsel voortdurend verder te ontwikkelen en aan te passen aan de arbeidsmarkt, kunnen de voordelen van het stelsel nog beter benut worden.
Deze conclusie is geheel afhankelijk van de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. En dat is nu juist één van de grote manco's van deze verouderde nota. In hoog tempo ontwikkelt de arbeidsmarkt zich in de richting van informele en precaire arbeidsverhoudingen. Dat betekent dat een groot deel van de beroepsbevolking in Nederland geen echte baan en echt inkomen meer heeft, hetgeen bijdraagt aan de kwetsbaarheid van het pensioenstelsel.
De FNV is bezig met zware beroepen en reparaties via generatiepacten in de cao's. Dat zijn maatregelen die slechts ten goede komen van een selectief deel van de beroepsbevolking. Bovendien gaat de discussie in de praktijk over vergrijzing en ontgroening en ook dat is een vertekening van de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. De conclusie in de nota deugt niet door het ontbreken van een goede analyse van de arbeidsmarkt.

Het voordeel van de doorsneepremie is dat concurrentie op de 'arbeidsvoorwaarde pensioenen' wordt voorkomen. Aan het afschaffen van die premie hangt een prijskaartje van 100 miljard euro. De doorsneepremie is belangrijk voor het behoud van de verplichtstelling bij bedrijfstakpensioenfondsen. Die verplichtstelling mag niet op de tocht gezet worden.
Treffend is dat er op basis van deze nota geen pensioenakkoord was geweest. De doorsneesystematiek is door de FNV weggegeven en er mag niet meer over gediscussieerd worden behalve door Ruud de Klou, voorzitter van de Commissie Pensioenen van het Ledenparlement. Hij deed het dan ook op de conferentie van de sector Senioren op 11 december jongstleden. Beste Ruud,zou ik zeggen, houd je aan de nota en aan deze conclusie in het bijzonder. In het pensioenakkoord is de doorsneesystematiek door de onderhandelaars opgeheven. Zij hebben zich dus niet gehouden aan het beleidsadvies, want dat was de status van deze nota.

Foto: Onze gezondheidszorg is niet te koop.

Privatisering

En dan de belangrijkste en meeste gevoelige conclusie:

Het huidige collectieve stelsel moet in stand blijven, een individueel stelsel is ongewenst. Inderdaad, het huidige stelsel is gebaseerd op collectiviteit en solidariteit. Een stelsel dat juist gebaseerd is op de zekerheid van de oudedagsvoorziening voor iedereen en op solidariteit tussen de generaties. Het voorkomt win- en verliesgeneraties, het voorkomt de privatisering van de vermogens van de afzonderlijke fondsen. Maar in de discussie over de herziening van het stelsel, gaat het er alleen maar over dat het veranderd moet worden. Alle voorstellen, inclusief het pensioenakkoord, lijken te gaan over het eerlijker maken van een pensioenstelsel dat al erg eerlijk is en redelijk solidair.

Mijn conclusies
De werkelijke kwestie ligt anders en gaat ook ergens anders over. Niet zozeer over het al of niet collectief zijn van het pensioenstelsel, maar om de privatisering van de pensioenvermogens. De markt zal dan de grote vermogens beheren. Maar de markt zal de markt niet zijn, wanneer de volgende stap uitblijft. Namelijk de individualisering van de pensioenverzekeringen, want dat zijn ze dan.
Dat is de ware reden waarom minister Koolmees aan de verkeerde knop draait. Hij had eenvoudig de rekenrente 'prudent' kunnen verhogen, maar deed dat niet. In plaats daarvan verlaagde hij de buffers. Verhoging van de rekenrente zou de angel uit zijn verhaal halen. Namelijk de redenering dat de ontwikkeling van het pensioenvermogen niet toereikend is voor de toekomstige verplichtingen. Koolmees wil het beheer van de vermogens overdragen aan commerciële bedrijven, aan verzekeringsmaatschappijen. Dat kan alleen, wanneer er werkelijk aangetoond wordt dat de pensioenfondsen echt op omvallen staan, maar dat is in geen velden of wegen het geval.
De clou moet zijn dat die discussie door de vakbeweging aangegaan wordt, een fatsoenlijk en verantwoord beheer van de pensioenvermogens is de sleutel voor het redden van ons stelsel. En daarin schiet de vakbeweging schromelijk tekort. De nota "Samen delen, een sterke keuze" is een sta in de weg.


1 FNV beleidsdocument Samen delen, een sterke keuze. (terug)