welkom
extra
Solidariteit

Schuld als motor van de economie

Rentebetaling zonder af te lossen

Sjarrel Massop

Afbeelding omslag boek David Graeber  Schuld
De staatsschuld van Nederland stijgt nog steeds per seconde met 335 euro en bedraagt momenteel 470 miljard euro. De hypotheekschuld van de Nederlandse huizenbezitters telt ruim 600 miljard euro. Uitgezet tegen een rente van circa 4 procent betekent dit een jaarlijkse rentebetaling, zonder aflossing, van 43 miljard euro.

In de Groene Amsterdammer van 2 februari jongstleden stond een artikel over de derivatenzwendel. Derivaten zijn kredietconstructies, leningen en dus feitelijk ook schulden met een meegaande rente met een vertraging. Door de lage rente en het vertragingseffect zijn veel bedrijven die gebruik maakten van deze knoeierij van de banken, in ernstige mogelijkheden geraakt. Totaal staat er met deze zwendel zo'n 50 miljard euro uit, tegen een rente van 4 procent is dat jaarlijks 2,0 miljard rente.
Dit zijn schulden, nog afgezien van de private leningen, onder meer door huur- en betalingsachterstanden. Nederland neemt hier geen uitzonderlijke positie in, kijk bijvoorbeeld naar de Zuid-Europese landen en de oplaaiende discussie over Griekenland. De schuldenlast is te zwaar, de reguliere Griekse economie kan deze op geen enkele manier aan en moet weer aan het infuus, dit maal voor 7 miljard euro.

Ook China

Choquerend was een artikel in Trouw van 14 februari jongstleden. Een citaat:
De totale schuldenberg van Chinese bedrijven is vorig jaar opgelopen tot bijna 300 procent van het Bruto Binnenlands Product. Vooral staatsbedrijven in de basisindustrie, zoals staal- en constructiebedrijven, zijn volgeladen met schulden. De ondernemingen hebben te maken met een stagnerende vraag, lagere prijzen en overcapaciteit. Duizenden bedrijven zouden intussen technisch failliet zijn. Ze kunnen met nieuwe leningen alleen nog de rente over bestaande schulden betalen. Dus niet aflossen, laat staan investeren in een gezondere bedrijfsvoering.

Ook in China gaat de kapitalistische motor door de overdrive geweldig vastlopen, de consequenties zullen dramatisch zijn. Ze worden afgewenteld op de nog werkende klasse die spoedig zal gaan precariseren. Pal naast dat artikel staat een stuk over de Amerikaanse auto-industrie. De lobby van de Amerikaanse autofabrikanten doet letterlijk zijn stinkende best om bij Trump de milieumaatregelen ongedaan te maken. Het kapitaal ziet mogelijkheden om toch weer in de industrie zijn rendementen te zoeken.

Krediet

prentje man hangend aan rand afgrond met zware schuld aan het been
Krediet is een oude truc van het kapitaal om zijn circulatietijd te verkorten. Als een industrieel zijn productiecyclus pas weer kan opstarten, wanneer hij de productie verkocht heeft van de voorafgaande cyclus, dan zit daar een enorme vertraging in. Dat kan hij/zij oplossen door krediet te vragen aan een bank of een handelskapitalist, maar over dat krediet of die schuld moet de industrieel dan wel rente betalen.

Dat gaat allemaal goed zolang de producten daadwerkelijk afgenomen worden en circuleren en zolang de bedrijfsresultaten dusdanig zijn dat de rente en aflossing over de schulden echt betaald kunnen worden. Overproductie is een bekend verschijnsel van het kapitalisme door deze kredietmogelijkheden. Een oorzaak van de crisis. Een tweede groot probleem is dat de arbeidsproductiviteit in de gehele kapitalistische wereld zo gestegen is dat er een geweldige uitstoot van de arbeid plaatsvindt. Dat betekent dat de overproductie een extra boost krijgt.

R>G

Wat heeft de R>G van Thomas Piketty met schuld te maken? Deze formule zegt dat het rendement op kapitaal groter is dan de groei van de economie. Met andere woorden, het loont voor het kapitaal minder om in de productie dan om in schulden te investeren, omdat de rente meer opbrengt. Het is met een hardnekkig geweld dat het financieringskapitaal vasthoudt aan het in standhouden van de schulden. Het is zijn voornaamste bron van groei geworden. In de termen van David Harvey is dit het principe van de accumulatie (groei) door de onteigening. Het komt erop neer dat schuld de motor wordt voor de kapitalistische economie.

tekening van Akropolis met de pilaren die de letters EURO vormen
Met een sociaal zijn en solidariteit heeft dit dus helemaal niets te maken. Overheden, bedrijven en particulieren liggen permanent aan het infuus van financiers, bankiers en grootgeldbezitters. Het geld dat zij uitgeven aan sportsubsidie, charitas en goede doelen komt in een duizelingwekkende snelheid terug met een groot surplus aan rente.
David Graeber heeft een fantastisch boek geschreven over schuld, de eerste vijfduizend jaar. Schuld is volgens hem van alle tijden en bewerkstelligt een onderdrukking door de schuldeiser van de schuldenaar die al tot veel gewelddadigheden geleid heeft. Nu het kapitalisme steeds minder in staat is te groeien op basis van een de vergroting van van de productie, leunt het systeem steeds meer op instandhouding van de schulden. Graeber concludeert dan ook dat het geheel niet in het belang is van het financieringskapitaal dat de schulden afgelost worden.

Willen we als samenleving echter een menselijk perspectief ontwikkelen, dan is het belangrijk van de schulden af te komen, dat zou zeer emancipatorisch werken. Vraag het maar aan Dennis van de Burg van de dierenwinkel in de Vogelbuurt Amsterdam Noord.