welkom
extra
Solidariteit

Interview met organizer Jonas Berhe, IG Metall Duitsland

Ervaringen met organizing als vakbondswerk van onderop

express 1

Binnen de Duitse vakbeweging valt het woord organizing vaak of het nu gaat om de interne democratie, de werving van nieuwe leden of de toegang tot nieuwe sectoren. De laatste tien jaar is er veel ervaring opgedaan. Zowel met serieuze pogingen om nieuwe vormen en methoden te introduceren ter verbreding van de vakbondsbasis als met oordelen 'we vullen oude wijn in nieuwe zakken'.

Je werkt nu een geruime tijd als organizer, wat is het verschil met het 'gewone' werk als belangenbehartigende vakbondsbestuurder?

Ons werk onderscheidt zich van het reguliere vakbondswerk dat met leden van meerdere bedrijven te maken heeft, door het intensieve teamwerk. Daarnaast, zou ik zeggen, maken wij een strategische keuze over waar wij werken. Dat gebeurt ook op de vakbondskantoren, maar daar stranden keuzes vaak op wat haalbaar is voor een kantoor. Wij gaan ook anders te werk, kunnen veel meer de diepte in. De traditionele vakbondsbestuurders zijn veel tijd kwijt aan allerlei organen en bedrijven die tot hun portefeuille behoren. Wij kunnen aan de arbeid(st)ers vragen wat hen bezighoudt of wat ze nodig hebben om collega's te organiseren. Met vragen als: is onze boodschap sterk genoeg, is er angst om je te organiseren, klopt onze strategie? Al deze vragen vergen een grote inzet van de mensen en bestuurders en dat gaat de mogelijkheden van de regiokantoren te boven.

Resultaten

Kun je je nog herinneren, toen je begon als organizer, welk beeld je had van de Duitse vakbeweging? En is dat beeld door je werk veranderd en zo ja hoe dan?

Mijn opvatting is enorm veranderd. Het was me nooit duidelijk dat de vakbeweging in positieve zin een grote opleidingsbeweging kan zijn. Als student heb ik de vakbeweging als vastgeroest en log ondervonden. Nu pas heb ik stapje voor stapje de politieke speelruimte ervaren.

Kun je een voorbeeld geven van een mislukt en een geslaagd project? En wat de oorzaken hiervan waren?

Een project is mislukt als het ons niet lukt om voldoende mensen enthousiast te maken om de vakbond op te bouwen binnen het bedrijf. Dat is gebeurd met de campagne bij Lidl en bij een garagebedrijf. Beide keren hebben we als Verdi en IG Metall de verkeerde strategie gekozen. De werkgever heeft met zijn tactiek van intimidatie en gelijktijdige invoering van concreet verbeterde arbeidsvoorwaarden zijn doel bereikt. Bij beide campagnes hadden we meer organizers op de werkvloer nodig gehad.
Een succes behaalden we bij het grote beveiligingsbedrijf, Hamburger Wach- und Sicherheidsgewerbe, waar ongeveer zesduizend mensen werken en bij REpower, een grote windturbinefabrikant. De cao-onderhandelingen waren succesvol, niet alleen door de behaalde arbeidsvoorwaarden en de ledengroei, maar ook omdat bij beide bedrijven het gelukt is om een vakbondsstructuur op te zetten. Niet alleen praten over de vakbond in het bedrijf, maar er ook handen en voeten aan geven. Belangrijk was ook dat er niet alleen voldoende organizers waren, maar ook dat er vanaf het begin gewerkt is aan de opbouw van steun bij de politiek en in de samenleving.

Uitbreiding

Interessant is dat zowel in de Verenigde Staten, het land van oorsprong, als in Duitsland het concept van organizing aan kritiek onderhevig is, door rechts en door links. Voor de één is organizing te veel verbonden met democratie van onderop en voor de ander juist te weinig. Wat is jouw standpunt over organizing en vakbondsdemocratie?

Zowel in Amerika als hier waren de opvattingen daarover in het begin hetzelfde. Een middel om vakbondswerk in de praktijk te brengen dat al lang vergeten was. Een middel om de kaderleden van bonden en ondernemingsraden meer erbij te betrekken en daardoor democratie in de praktijk te brengen voor zover bonden dat al deden. Nu denk ik dat organizing breder opgepakt moet worden om er over te kunnen oordelen en om het projectmatige karakter dat het vaak onmiddellijk krijgt te overstijgen. Kortom, er moet nog meer in geïnvesteerd worden.
Voor mij is het duidelijk dat de problemen in het huidige vakbondsland niet de te kleine ruimte voor democratie is. Het gaat er niet om moderniseringen in te voeren, maar daadwerkelijke deelname te organiseren. Er moet meer gebeuren en er zijn genoeg plaatsen en bijeenkomsten, van bondskantoor tot ledenvergaderingen om over de positie en rol van organizing na te denken.

Een ander kritiekpunt van zowel links als rechts geldt de ledengroei. Voor de één is die groei niet in verhouding tot de inspanningen en kosten die ervoor gedaan moeten worden, voor de ander is er te veel nadruk op ledengroei. Wat vind jij hiervan?

De discussie over ledenwinst en organizing is een doodlopende weg. Vakbonden zonder leden hebben geen bestaansrecht en daarom moet ledenwerving altijd onderdeel uitmaken van organizing. Daarnaast zeggen ledenaantallen niet alles. We werken nu bij een groot en toonaangevend bedrijf in een sector die zich door 'union busting', om het zo te zeggen: in de markt gezet heeft. Voor ons is het duidelijk dat hier een ledenwinstrecord niet één twee drie mogelijk is. Eerst moet het angstklimaat weg. Er moet vertrouwen komen onder de arbeid(st)ers en stabiele sociale structuren.
Helaas heb ik vroeger wel campagnes meegemaakt die weliswaar een grote ledenwinst lieten zien, maar niet geleid hebben tot echte veranderingen in de organisatie van de arbeid. Om organizing geen modeverschijnsel te laten zijn, moeten er veranderingen op de arbeidsplaats komen en zijn er wezenlijke uitgangspunten in de organisatie nodig die de nieuwe wijze van organiseren tot een duurzaam onderdeel van het vakbondswerk maakt.

Positieve ervaringen

Na verloop van tijd zie je dat zelfs bij succesvolle organizing campagnes in Duitsland de organisatie inzakt. Er ontstaan problemen met de opvolging, leden zeggen op, structuren slapen in, enzovoort. Waaraan ligt dat volgens jou?

Ook al zou dat zo zijn, dan ben ik het principieel niet eens met deze conclusie. Ik ken ook veel projecten waarbij de organisatie wel duurzaam is gebleken. En er goed vakbondswerk is ontstaan. Helaas zijn er nog niet veel bonden die echt nadenken over de periode na de organising campagne. En vanaf het begin meedenken met het organizing team hoe de situatie na de campagne aangepakt moet worden - en dat dit menskracht kost.

Hoe zie jij de arbeid(st)ers tijdens je bezigheden als organizer? Zijn er algemene kenmerken die je werk makkelijker of moeilijker maken? En ook hier de vraag is je opvatting de laatste jaren gewijzigd?

Het maakt niet uit in welke sector je 'organized', vroeg of laat wordt wel een opmerking gemaakt dat iemand de vakbond zo nog nooit ervaren heeft. Mijn opvatting is niet wezenlijk veranderd. Nog steeds word ik door de moed van vele arbeid(st)ers enthousiast. Tegelijkertijd heb ik ervaren hoe effectief de strategieën van de werkgevers kunnen zijn. De angst om je arbeidsplaats te behouden, zet me steeds weer met beide benen op de grond en maakt me duidelijk waarom ik dit werk doe. Ik ben soms onthutst over de vreselijke manier, waarop werkgevers hun mensen onder druk zetten en soms kapot maken.

Ondernemingsraad

Een ander discussiepunt is de rol van de ondernemingsraad in een organizing campagne. Vormen ze een hindernis of spelen ze een welkome en positieve rol?

Toen ik begon waren de ondernemingsraden een witte vlek in mijn bewustzijn. Ik had ze alleen als 'ook actieven' waargenomen. Het instituut ondernemingsraad kan volgens mij een grote en positieve invloed op een organising campagne uitoefenen. Daarom is het belangrijk om dit instrument er dringend strategisch bij te betrekken. Het kan lonend zijn om een campagne te starten rondom een verkiezing van de ondernemingsraad.

Hoezo kan dit helpen als het toch gaat om leden te winnen, zelforganisatie, en actief te worden? Hoe ziet de samenwerking eruit en heb je een ideale situatie voor ogen?

Vakbondsvriendelijke ondernemingsraden kunnen door hun rechten een bijzondere rol spelen. Zij kunnen onder werktijd met mensen praten of afdelingsdiscussies starten om mensen te activeren en zo in de ledenwerving een belangrijke rol spelen. Op dit moment hebben we goede ervaringen en in het verkiezingsjaar 2014 van de ondernemingsraad kunnen die zeker van pas komen.

Wij vermoeden dat jij buiten de vakbond met politiek actieve mensen discussies hebt over je werk. Hoe staan zij tegenover organizing in de Duitse vakbeweging? Waar steunen ze je en waar kijken ze bedenkelijk als je erover vertelt?

In mijn kring zijn veel mensen verwonderd over het langzame tempo waarin organizing in vakbondsland geïntroduceerd is en uitgevoerd wordt. Er is ook verbazing over het feit dat er nog geen activiteiten plaatsvinden die de afzonderlijke vakbonden overstijgen. Erg blij zijn ze over de mogelijkheden om aan korte acties te kunnen deelnemen. En dat kaderleden tijdens strategisch belangrijke momenten met de mensen kunnen discussiëren. Dat is eigenlijk wat organizing in de kern is.

Tenslotte, geloof jij dat organizing over twintig jaar nog een rol speelt in de Duitse vakbeweging?

Ja, daarvan ben ik overtuigd. Ook als er dan een andere naam opgeplakt is, kan succesvol vakbondswerk niet om bepaalde kenmerken van organizing heen. En dan denk ik vooral aan het erbij betrekken en eraan deelnemen van de arbeid(st)ers zelf.


1 Oorspronkelijke titel: Der nachhaltige Blitz (het eerste in een rij interviews over ervaringen met organizing in Duitsland). In: het tijdschrift express (http://labournet.de/express) - 18 december 2013 - http://labournet.de/politik/gw/orga/organizing/der-nachhaltige-blitz-erster-teil-einer-interviewreihe-zur-auswertung-von-organizing-erfahrungen-in-deutschland/
Vertaling/bewerking: Ab de Wildt. (terug)