welkom
extra
Solidariteit

Nieuwe onderhandelingen tussen Israëli en Palestijnen

President Abbas gokt verkeerd

Yacov Ben Efrat 1

Op 19 juli 2013 kondigde de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, John Kerry, de hervatting aan van de gesprekken tussen de Israëli en de Palestijnen. Dit bericht kwam niet uit Jeruzalem of Ramallah, maar uit Amman. Deze hoofdstad van Jordanië functioneert voor de Verenigde Staten als frontlinie in de regio. De recente internationale tour kende overigens geen ontmoeting van Kerry met de Israëlische premier Benjamin Netanyahu.

De beslissingen worden dan ook niet bij Netanyahu gelegd, maar bij Mahmoud Abbas (Abu Mazen), de Palestijnse president. Van hem wordt de aanvaarding verwacht van de gebruikelijke Israëlische overlegcriteria: gesprekken zonder voorwaarden vooraf. Dat wil zeggen, loze gesprekken, zoals ze steeds weer plaats vonden sinds de Oslo akkoorden van 1993 [ondertekening van 'de vrede' door Israël en de PLO].

Egyptische revolutie

Foto van president Abbas

Abbas heeft de afgelopen drie jaar onderhandelingen met Israël afgewezen zo lang Netanyahu niet bereid was het project van de nederzettingen te beëindigen en de grenzen van voor 1967 als gespreksbasis te aanvaarden [1967: zesdaagse oorlog, waarin Israël onder meer de Westelijke Jordaanoever en Gaza veroverde]. Zoals we weten, verwerpt Netanyahu deze Palestijnse voorwaarden. Dit roept de vraag op of er iets veranderd is in het Israëlische standpunt, een opening voor onderhandelingen mogelijk is. Het antwoord vergt een beoordeling van de veranderingen in de regio, in het bijzonder de revolutie in Egypte.

Voordat Abu Mazen zijn besluit nam om te praten, ontmoette Kerry elf Arabische ministers van buitenlandse zaken, overwegend van de Golfstaten, om hun zegen voor zijn initiatief te krijgen. Ondanks de schaarse informatie over deze contacten, lijkt de situatie in Egypte op de agenda te staan. Voor een bewijs daarvan geldt dat onmiddellijk na Kerry's bekendmaking koning Abdullah van J0rdanië een bezoek bracht aan Caïro. Hij was het eerste kopstuk die dit na de afzetting van president Morsi deed. Dat leidt tot de vraag naar de verhouding tussen de Egyptische situatie en de hervatting van de gesprekken tussen Israël en de Palestijnse Autoriteit.
Dat zo'n verband bestaat, ligt voor de hand, maar voor een nader begrip dient echter de nederlaag van het Moslimbroederschap in beschouwing genomen te worden.

Hamas onder zware druk

In de recente weken heeft Saoedi-Arabië er alles aan gedaan de Moslimbroeders in Syrië weg te drukken door zijn eigen man, Ahmad Assi Jarba, in de Syrische Nationale Coalitie naar voren te schuiven. Het was eveneens Saoedi-Arabië dat het plan maakte en uitvoerde om de gekozen president Morsi aan de kant te zetten, daarin geholpen door zijn boezemvriend, de salafistische partij Al-Nour die het bondgenootschap met de Moslimbroeders verbrak [salafisme: fundamentalistische stroming binnen de islam].
Zoals de val van Mubarak een klap was voor Abu Mazen, was de val van de Moslimbroeders er één voor Hamas [heerst in Gaza]. Zoals Abu Mazen met Mubarak zijn belangrijkste bondgenoot in de regio verloor, raakte Hamas zijn belangrijkste troef kwijt. Hamas werd in Syrië verstoten na afstand te hebben genomen van het door Assad uitgevaardigde bloedbad en wordt nu van alle kanten bedreigd: in het zuiden door Egypte, in het noorden door Israël en door de Palestijnse Autoriteit die lang gewacht heeft met het vereffenen van de rekening.

Hamas heeft te maken met een ongebruikelijke beweging onder de leiders van het Egyptische Front van Nationale Redding dat de militaire coup steunde. Zij gebruikten Hamas om de legitimiteit van Morsi te ondermijnen. Het Front beschuldigde Morsi te tolerant te zijn tegenover de terreur op het Sinaï-schiereiland die de nationale veiligheid van Egypte bedreigt. De Tamarud [Rebel] beweging heeft ook een front geopend tegen de Moslimbroeders, onder de noemer van 'the war on terror', en steunt daarmee de onderdrukking van de activisten en leiders van het Moslimbroederschap door de Egyptische veiligheidsdienst. Tegelijkertijd vernietigt het Egyptische leger de 'smokkeltunnels' tussen de Gazastrook en Sinaï die een economische reddingsboei zijn voor Gaza.

Saoedi-Arabië offert Palestijnen

Wanneer de leiding van het Moslimbroederschap in Egypte achter de tralies zit en de leiding van Hamas in de Gazastrook wordt omsingeld, is de tijd rijp voor Abu Mazen de strop om Hamas aan te trekken door met Israël samen te werken. Ter herinnering zij vermeld dat Morsi zijn voordeel trok uit de laatste oorlog in Gaza door het vertrouwen van de Verenigde Staten te krijgen in zijn bemiddeling naar een wapenstilstand tussen Israël en Hamas. Onmiddellijk daarna sprak hij zijn beruchte verklaring uit, waarin hij zichzelf boven de grondwet plaatste, hetgeen het einde van zijn regiem markeerde. Op een vergelijkbare manier heeft vandaag Saoedi-Arabië voordeel van de onderhandelingen tussen de Israëli en de Palestijnen om de Amerikaanse regering te winnen voor de dubieuze militaire machtsgreep in Egypte. Zoals Morsi Hamas opofferde om de Amerikaanse steun te verwerven voor zijn totalitaire verklaring, zo offert Saoedi-Arabië de Palestijnse zaak op om van de Verenigde Staten steun te verkrijgen voor zijn status in de regio en het nieuwe regiem in Egypte.

Deze strategie is gedoemd te mislukken. Met alle respect voor de Verenigde Staten, regeringen zijn afhankelijk van de steun van de bevolking. Als Morsi de aspiraties van de Egyptische bevolking verzaakt, is het duidelijk dat het militaire regiem - met liberale steun - ook zal falen. Alles wat Abu Mazen voor de Palestijnen heeft bereikt, was (1) de vrijlating van honderd gevangenen die al vrij zouden komen als onderdeel van de vredesakkoorden twintig jaar geleden [Oslo] en (2) enige al lange tijd gewenste financiële hulp. Dit in ruil voor waardeloze onderhandelingen.
De instemming door Abu Mazen met de gesprekshervatting is een nieuwe zet op het Amerikaanse schaakbord in de regio, ge?spireerd door de Egyptische coup. Zo keert Egypte terug in de schoot van 'gematigde staten' door de comeback van oude leiders uit de tijd van Mubarak. Bovendien is dit een gouden kans de interne Palestijnse barst te verdiepen en Hamas in de rug te treffen.

Deze stappen staan in geen enkel verband met de Palestijnse staat of het einde van de nederzettingenpolitiek, omdat de koloniserende Israëlische regering niet de bedoeling heeft daarvan afstand te nemen. De Palestijnen hebben twintig jaar vruchteloze gesprekken verspild die als een dekmantel dienden om de Israëlische nederzettingen op de Westoever uit te breiden en de bezetting voort te zetten. Alles wat Netanyahu wenst, is zich losmaken van de druk van de publieke opinie, zowel de internationale als die in delen van Israël. Ab Mazen heeft er geen problemen mee hem uit deze puinhoop te halen.

Armoede verergert

Het lot van de Palestijnen blijft gevangen in regionale agenda's die soms onder voogdij van Qatar de kracht van de Moslimbroeders versterken - tot genoegen van Hamas en verdriet van de Palestijnse autoriteit - en soms het Egyptische leger met hulp van Saoedi-Arabië omhoog duwen en zo de Palestijnse Autoriteit een reden geven feest te vieren. Ondertussen stikt de Palestijnse bevolking onder de last van de bezetting die armoede brengt: gemiddeld jaarinkomen van net tweeduizend dollar en een werkloosheid van 20 procent. Deze situatie verergert bij een groeiende bevolking en bij Israëlische nederzettingen die steeds meer Palestijns land en zijn natuurlijke hulpbronnen opslorpen.

De hervatting van de onderhandelingen bevat geen nieuws, omdat er geen verband is tussen de achterliggende politieke drijfveren en de toekomst van het Palestijnse volk. Aan de ene kant worden de Palestijnse Autoriteit en Fatah [bestuurt de Westelijke Jordaanoever] een dienst bewezen en aan de andere kant de regering van Netanyahu en de rechtse partijen. Maar de gesprekken dienen niet de Palestijnse en uiteindelijk ook niet de Israëlische bevolking. Elke gemiste gelegenheid ondermijnt toekomstige mogelijkheden en versterkt slechts het gebrek aan vertrouwen tussen de bevolkingen en versterkt daarmee de ketting van wederzijdse beschuldigingen.

Abu Mazen zou aan dit gevaarlijke spel een eind kunnen maken door de Palestijnse Autoriteit te ontmantelen en de sleutels van de bezetting terug te geven aan Israël en zo te dwingen direct met de Palestijnse woede het gevecht te moeten aangaan. Helaas hebben sommige mensen voor zichzelf een klein paradijs in Ramallah gevonden, zelfs als de overige delen van de Westoever en Gaza een hel zijn van interne conflicten, bezetting van bovenaf en gebrek aan hoop voor de toekomst. Abu Mazen maakte een grote fout met zijn gokspel met Mubarak, zoals Hamas zich vergiste om de kaarten op de Moslimbroeders te zetten. De waarheid is dat geen enkel spel met het lot van de Egyptische of de Palestijnse bevolking te rechtvaardigen is en daarom sneuvelen al deze plannen.


1 Ontleend aan: Challenge, a magazine covering the Israeli-Palestinian conflict; http://www.challenge-mag.com; oorspronkelijke titel: Abu Mazen's failed gamble, 22 juli 2013. Vertaling/bewerking: Hans Boot. (terug)