welkom
extra
Solidariteit

Discussie over de Nieuwe Vakbeweging - 29 januari 2012

Nieuwe vakbeweging, een ondemocratische haastklus

Hans Boot

Nog steeds wat naÔef wachtte ik maandag 16 januari jongstleden op brekend nieuws over de Nieuwe Vakbeweging (NV). Ruim aangekondigd, leek die dag veelbelovend. Na het managementbulletin van Noten en Wijffels, begin december 2011, over de komst van de NV en het einde van de FNV was een herkenbaar en bewogen werkvloergeluid hard nodig. Maar het bleef bij een maf tijdschema en een foto met kwartiermakers die minutenlang lachten.

Dat schema getuigt niet van gevoel voor of ervaring met democratie. Niet nader omschreven gesprekken "in het land" moeten over drie maanden, 1 mei, uitmonden in "conceptstatuten". Een maand later gevolgd door het oprichtingscongres van de NV. Deze haastige spoed is nauwelijks serieus te nemen. Openbare discussies, verslagen, voorstellen, nieuwe verslagen, nieuwe voorstellen en uiteindelijk besluiten op lokaal, regionaal en landelijk niveau, per sector, per bond en definitief beklonken in de openbare vergadering van de bondsvoorzitters en bestuur van de FNV, in dik een kwartaal?
Ofwel daar komt weinig of niets van terecht, ofwel dienen zich voortdurend situaties van 'slikken of stikken' aan. Bijstellingen, onderhandelingen, compromissen zullen in de beoogde tijdsklem tot een kwetsbaar eindresultaat leiden dat slechts aanvaarden of verwerpen toelaat. En dat in een tijd van heftige, sociale ontwrichting die nog niet op een breed georganiseerd verzet stuit.

Nieuwe wijn in oude zakken

Over de NV is op het scherm van Solidariteit gediscussieerd; samengebracht in een dossier. Hier graag een paar opmerkingen over reacties op mijn bijdragen. Zo zou ik de tot nu toe bekend gemaakte ideeŽn over de NV betitelen als 'oude wijn in nieuwe zakken'1 en te weinig oog hebben voor de actuele sociaal-economische context en de mogelijkheid van snel veranderende krachtsverhoudingen.2
Wat betreft de nieuwe zakken. Mijn stelling is juist dat voor de zoveelste keer de herkenbaarheid, werkvloer en decentralisatie van stal worden gehaald in een crisissituatie waarin het vakbondsbeleid intern tot ernstige verdeeldheid en extern tot verregaande concessies leidt. Een combinatie van ondemocratische dwang naar binnen en machteloze handjeklap naar buiten. De pretentievolle Vernieuwing is dan ook niet meer dan een herhaling van een bureaucratische reflex, een ouwe zak dus.

Als wijn voor de inhoud staat, constateerde ik aanzetten tot nieuw beleid die ik trachtte te vangen in de term 'Human Resources Unionism'. Daarin maakt de onderschikking van de collectieve loonafhankelijkheid plaats voor de zelfbeschikking van de individuele onafhankelijkheid. Anders gezegd: de idee vervangt de werkelijkheid. Met als consequentie dat aan de flexibiliteit in de arbeidsverhoudingen de keuzevrijheid van de autonome werknemer ten grondslag zou liggen. Een zelfstandige zonder personeel is dan al gauw een vrijheidslievende professional die gretig risico's neemt en de vakbond als adviseur in loopbaan en marktanalyse inschakelt. In een dergelijke redenering hoeft een tijdelijk contract of een maximale beschikbaarheid niet bestreden te worden, maar in goede banen geleid. De prioriteit die de NV geeft aan de organisatie en werving van zzp'ers en andere flexwerkers hangt hiermee samen.

Hachelijke kwestie

De doorzettende groei van het aantal flexwerkers en hun internationaal gezien hoge aandeel in de beroepsbevolking - bijna 40 procent - kan moeilijk als een verdienste van de Nederlandse vakbeweging beschouwd worden. Ze is er uiteraard niet verantwoordelijk voor, maar een consequent verzet is uitgebleven. Daarnaast is met de zzp'ers een hachelijke kwestie binnengehaald. Hun bestaan draagt bij aan de verslechtering van de algemene arbeidsvoorwaarden, waaronder een verlaging van de loonkosten. Ze lossen voor de ondernemers personeelsproblemen op en verhullen de werkelijk bestaande werkloosheid. Bovendien is het de vraag hoe de verhouding tussen 'zelfstandig' en 'zonder personeel' uitpakt. Schakelen zzp'ers elkaar in, als vriendendienst? Maken ze al of niet regelmatig gebruik van werknemers in losse dienst? Streven ze naar een echt ondernemerschap, met name als het goed gaat?
Het is in ieder geval zo dat de antecedenten van verschillende kwartiermakers een pendelbeweging laten zien tussen zelfstandig adviseur, manager en directeur/ondernemer. En dat is voor een nieuwe vakbeweging toch wel een opmerkelijke selectie.

Praktische solidariteit

Tot slot, over krachtsverhoudingen gesproken. Ik kwam daarop na het lezen van beschouwingen over de NV die naast twijfels hoopvolle verwachtingen koesterden.3 De NV als middel om uit de beleidscrisis van de FNV te geraken. De NV die met een sterke oriŽntatie op de werkvloer en het beroep, zich kon spiegelen aan de van onderop georganiseerde schoonmakers en de succesvolle oppositie door de kloofdichters in de AbvaKabo FNV. Me bewust van de grilligheid van maatschappelijke krachtsverhoudingen en het risico overoptimistisch te speculeren, gaf ik te kennen in de eerste contouren van de NV geen aanwijzingen te zien voor een "stevige beleidsherziening". Daaraan voegde ik de vraag toe hoe aannemelijk het was dat de schoonmakers en de kloofdichters de toon zouden zetten in de NV.4 Eťn van de antwoorden luidde: kijk naar de krachtsverhoudingen van de komende tijd, waarin Ruttes crisispolitiek velen direct in hun bestaan zal treffen en tot verzet zal inspireren.

Een leerzame tip die weer eens aangeeft dat elk perspectief in de toekomst schuilt. Leerzaam ook, omdat uitgerekend de schoonmakers al weken zeer zichtbaar in felle acties verwikkeld zijn. Overtuigend en herkenbaar komen ze op straat, gesteund door een brede sympathie van plaatselijke comitťs, burgers, media en buitenlui. Die sympathie, zo mag aangenomen worden, heerst ook in de bonden van de FNV. Helaas betekent dat niet dat de leden van die bonden geraakt worden door de strijdbare vonk van de schoonmakers. Zeker nu ook in andere sectoren - onderwijs, zorg, Rotterdamse haven - stakingen gevoerd of in aantocht zijn, zal een dergelijke praktische solidariteit tot verschuivingen in de huidige krachtsverhoudingen kunnen leiden. Dat zal de NV feitelijk onder druk zetten en op zijn minst het tijdschema democratiseren en misschien ook de samenstelling van de commissie verkenners.


1 Sjarrel Massop, Tussen hoop en vrees, 3 januari 2012 - Dossier De Nieuwe Vakbeweging. (terug)
2 Willem Bos, Is een strijdbare en democratische vakbeweging mogelijk?, 2 januari 2012 - Dossier De Nieuwe Vakbeweging. (terug)
3 Rob Lubbersen, Voor een democratische en strijdbare 'Nieuwe Vakbeweging'!, 1 januari 2012 - Dossier De Nieuwe Vakbeweging. (terug)
4 Hans Boot, Nieuwe vakbeweging, structuur zonder beleid, 1 januari 2012 - Dossier De Nieuwe Vakbeweging. (terug)