welkom
extra
Solidariteit

Bezoek bestuurdersdelegatie FNV aan WAC in Israël

"Een lichtpuntje in een verdeelde samenleving"

Roni Ben Efrat1
[bewerking/vertaling: Hans Boot2 ]

Drie bestuurders van de FNV, de grootste vakcentrale in Nederland, hadden oktober 2007 een ontmoeting met een paar Arabische vrouwen tijdens hun werk op een Israëlische boerderij. De banen van de vrouwen waren via bemiddeling van het Workers Advice Center (WAC), waarvan ze lid zijn, tot stand gekomen.

Henk van der Kolk, voorzitter FNV Bondgenoten, Leo Mesman, beleidsmedewerker FNV Mondiaal en Leo Hartveld, penningmeester FNV, waren naar Israël gekomen om kennis te nemen van de arbeidsmarktverhoudingen en groepen te spreken die actief zijn op het terrein van arbeidersrechten.

Weg met 'subcontractor'

De drie zaten samen met een aantal mensen van het WAC op kratten naast de vrouwen in de schaduw van een sinaasappelboom en vlak bij een veld met courgettes. De vrouwen - Fat'hiyeh Abu Hilal, Fatmeh Kna'ana, Rahma Abu Faneh, Nadia Shabati en Khadra Abu Shandi - vertelden dat het werk hen uit de armoede had gehaald en zelfrespect bood. Na een tijdje werd besloten het gesprek 's avonds voort te zetten in het WAC-kantoor in Kufr Qara, het dorp in Israël waar de vrouwen wonen. "Jullie zullen ons niet herkennen", grapten ze.
Dat gebeurde wel. Een paar andere arbeid(st)ers waren erbij komen zitten. Van der Kolk vroeg wat het WAC voor hen betekende. Hij kreeg antwoord van Najah Jazmawi, weduwe en moeder van vier kinderen: "WAC verhoogt gewoon ons bestaansniveau. Voorheen werkten we via een 'subcontractor' die de helft van ons loon innam. Nu komt het direct en onverkort bij ons." Najah voegde er aan toe dat ze na een ongeval op het werk een maandelijks betaalde vakantie tot haar herstel ontving. "Dat zou ten tijde van de 'subcontractor' nooit gebeurd zijn."

Arbeiders uit Thailand

De vrouwen brachten ook een kwestie ter sprake die van grote invloed is op de Israëlische arbeidsmarkt: de grotendeels geslaagde poging van de boerderijbezitters om de 'georganiseerde arbeid' te breken door mensen uit Thailand te halen. De Thai hebben bij hun komst zo'n grote schuld - kosten visum - dat ze geheel onderworpen zijn aan de grillen van de bazen en gedwongen worden tot lange werkdagen zonder enige compensatie of toeslag. Hun loon bedraagt 13 shekels (NIS) per uur, ongeveer 3 dollar. Dat is veel meer dan zij in Thailand zouden verdienen, maar veel minder dan het Israëlische minimumloon van 20 shekels (NIS).
's Avonds in het kantoor van het WAC gaven de vrouwen een indruk van de moeilijkheden die zij ondervonden, doordat de eigenaren van de boerderijen hen voortdurend met de Thai vergeleken. "De Thai werken twaalf uur, zeven dagen per week." Het commentaar van de vrouwen was: "Als er concurrentie tussen arbeiders moet zijn, laat die dan eerlijk zijn." Ze toonden hun medegevoel door de leefomstandigheden van de Thai onmenselijk te noemen. De bazen vroegen niet tegen de Thai te zeggen hoeveel zij verdienden, ook niet tegen de Palestijnse arbeiders die af en toe van de Westoever kwamen.

Histadrut en Knesset

Deze woorden en de duidelijke behoefte aan werk die de vrouwen uitspraken, vormden een belangrijke achtergrond voor de bezoeken aan het Ministerie van Werkgelegenheid, de Israëlische Bank en het Ministerie van Landbouw, de volgende dag. Bovendien had Van der Kolk nog een afspraak met de vertegenwoordiger van het WAC, Assaf Adiv, bij de Commissie voor buitenlandse arbeiders van de Knesset (Israëlisch parlement).
In een gesprek met Ester Dominicini erkende deze functionaris van het ministerieel Werkgelegenheidsbureau dat Israël weliswaar een economische 'boom' doormaakte, maar dat slechts 57 procent van de beroepsbevolking aan de betaalde arbeid deelnam. De 'injectie' van buitenlandse arbeiders, meende zij, bracht instabiliteit op de arbeidsmarkt. Op de vraag naar de opstelling van Histadrut (de erkende vakcentrale) ten opzichte van de massale 'arbeidsimport', luidde het antwoord': "We verwachtten oppositie, maar de Histadrut hield zich stil. De organisatie die we met enige regelmaat over dit vraagstuk spraken, was het WAC. Het regeringsbeleid heeft belang bij de verlaging van het aantal buitenlandse arbeiders, maar in de private sector is de ondernemerslobby sterk."
Op 29 oktober woonden Henk van der Kolk en Assaf Adiv een zitting bij van de Commissie voor buitenlandse arbeiders over de komst van een nieuwe groep van 2.500 arbeiders uit Thailand om in de agrarische sector te werken. Ze maakten een zeer positieve ontwikkeling mee. Het Ministerie van Werkgelegenheid was met de Thaise regering, via de Internationale Organisatie voor Migratie, overeengekomen dat de bedragen die de Thai voor de visa betaalden, aanzienlijk verlaagd zouden worden. De hoop is dat deze stap de honger van uitzendbureaus zal stillen om steeds meer buitenlandse arbeiders binnen te halen. Daar tegenover stond het nadrukkelijke pleidooi voor 'arbeidsimport' door de minister van Landbouw, Shalom Simhon. Assaf Adiv wees op de strijdigheid met een ander deel van het beleid van dat ministerie, namelijk de aanmoediging aan lokale arbeiders, in het bijzonder Arabische vrouwen, in de agrarische sector te gaan werken, waarvoor 5 miljoen shekels (NIS) is uitgetrokken. De commissie besloot zowel de komst van Thai toe te staan als de toegang tot de agrarische sector te bevorderen van jaarlijks vierhonderd nieuwe, lokale arbeiders.
Na dit de debat sprak Henk van der Kolk met de voorzitter van de commissie, lid van de Knesset, Ran Cohen.

Regelloze arbeidsmarkt

Later op dag gaf professor Zvi Eckstein van de Bank van Israël een toelichting aan de FNV-delegatie op een programma dat spoedig gepubliceerd zou worden. Het kende twee doelen: 1) uitbreiding van de werkgelegenheid voor lokale arbeiders met 3 procent in de komende vijf jaar, 2) verhoging van de lonen van de laagstbetaalden. "Het werk van buitenlanders in de bouw en de landbouw", zei hij, "zorgt er voor dat de 'middenklasse' rijk wordt, maar brengt beslist schade toe aan de armere lagen van de bevolking."

Op de terugweg vanuit Jeruzalem werd een bezoek gebracht aan het Ministerie van Landbouw in Beir Dagan. Daar volgde een gesprek met Taniv Rofeh die daar de leiding heeft van de afdeling planning. Rofeh heeft ruim twee jaar nauw samengewerkt met het WAC en legde het dilemma uit waarvoor het ministerie stond. Aan de en kant moeten snel oplossingen voor de boeren gevonden worden, aan de andere kant dienen Israëlische arbeiders in de sector terug te keren.
De delegatie had ook een afspraak met de secretaris van de Palestijnse vakcentrale op de Westoever en de staf van het WAC in Oost Jeruzalem. De drie bestuurders waren geschokt, toen zij de scheidingsmuur zagen en hoorden hoe Palestijnen waren afgesneden van de mogelijkheden hun familie te steunen.

Deze bezoeken, en de andere aan Histadrut en de 'arbeiders hotline' Kav LaOved, stelden de delegatie van de FNV in staat een actueel beeld te krijgen van de arbeidsverhoudingen in Israël. Zij ontdekten dat er veel veranderd was sinds het laatste officiële bezoek van de FNV twintig jaar geleden.
WAC hecht grote waarde aan zulke bezoeken. Sinds de ernstige verzwakking van Histadrut sinds 1994, heeft zich een regelloosheid op de Israëlische en Palestijnse arbeidsmarkt ontwikkeld. Slechts op basis van eigen waarneming kunnen buitenlandse vakbonden vaststellen hoe indringend deze chaos is.


1 Challenge, november/december 2007 - www.challenge-mag.com (terug)
2 Begin 2000 kreeg de redactie van Solidariteit een verrassende vraag uit Nazareth om informatie over Heineken. Daaruit ontwikkelde zich het contact met Workers Advice Center (WAC); midden jaren negentig van de vorige eeuw opgericht, dat zowel Israëlische als Arabische en Palestijnse arbeiders en arbeidsters organiseert. Hun voorman, Assaf Adiv, nodigden we uit op de lezersconferentie ter gelegenheid van nummer 100, maart 2001. Hij kon na een korte campagne ruim 1.500 gulden meenemen. Vanaf dat moment is binnen FNV Bondgenoten geijverd voor officiële financiële steun aan het WAC. Na een lange weg is die uiteindelijk voor elkaar gekomen. Na eerst de deelname aan een internationale vakbondsdelegatie door Dick de Graaf en Harry Kappelhof is - ook na een lange weg - een bestuurdersdelegatie van de FNV oktober 2007 bij het WAC op bezoek geweest. Daarover schreef Henk van der Kolk, voorzitter van FNV Bondgenoten, op zijn weblog van 5 november 2007 een positief en enthousiast verslag. Het WAC noemde hij "een lichtpuntje in een verdeelde samenleving". (terug)