welkom
extra
Solidariteit

Amerikaanse vakbeweging - scheuring AFL-CIO ¹

Chris Kutalik

Na afloop van het recente congres van de AFL-CIO, de grootste vakbondsfederatie in de Verenigde Staten, was een wandeling over de lange gerenoveerde havenpier in Chicago onvermijdelijk. Daarbij kwam je langs een amusementspaleis, compleet met een gigantisch glazen doolhof. De aanblik van totaal verwarde mensen in dat doolhof deed als vanzelf denken aan de chaotische toestand die zich zo'n honderd meter verderop op dat congres had afgespeeld.

Op dit congres moesten de bij de AFL-CIO aangesloten bonden hun standpunt bepalen over het vertrek uit de federatie, eind juli, van drie van haar grootste bonden: SEIU (diensten), Teamsters (wegtransport) en UFCW (voeding en handel). Geen eenvoudige taak, want de door deze bonden en vier kleinere bonden gevormde coalitie Change to Win (CTW; Verander om te winnen) en de AFL-CIO volhardden in hun onderlinge schermutselingen.
Het is duidelijk dat de splitsing heeft geleid tot pittige discussies over de strategie en structuur van de bonden. In ieder geval meer dan vorig jaar tijdens het door de leiding van de AFL-CIO georganiseerde, zogenoemde Grote Debat. De reacties van de vakbondsactivisten en de leden variŽerden van bezorgdheid over de gevolgen en risico's van de splitsing, via de hoop dat de leiding eindelijk wakker is geschud, tot het onverschillig optrekken van de schouders.
Kaderleden is het opgevallen dat de uittreding enorm leeft en een veelbesproken onderwerp is, zelfs onder leden die zich gewoonlijk niet interesseren voor dit soort kwesties. Dan Campbell, vertegenwoordiger van de Teamsters in Milwaukee en lid van de oppositiegroep Teamsters voor een Democratische Vakbond (TDU), is van mening dat "de uittreding meer debat over de arbeidersbeweging teweeg heeft gebracht dan welk ander onderwerp ook in de afgelopen tijd. Change to Win heeft zeer zeker de juiste problemen aan de orde gesteld, maar ik ben er niet zo zeker van of uitstappen wel het juiste antwoord was".

Woorden of daden

SEIU-voorzitter Andy Stern is een andere mening toegedaan en stelt dat het zonder meer nodig was uit een, wat hij noemt, witte-oude-mannenclub te stappen. Toch is het een groot deel van zijn leden niet erg duidelijk wat het verschil is tussen de CTW en de AFL-CIO. Beleidsresoluties van de twee kampen lijken nogal op elkaar. Ze gingen over vakbondsfusies, politieke campagnes, het opnemen van vrouwen en minderheden in besturen en het streven naar CAO's voor een bedrijfstak in plaats van een bedrijf.
Bob McNattin, een chauffeur uit Minnesota en lid van Teamsters, vindt het nogal ironisch dat zijn bond nu wordt voorgesteld als een hervormingsgezinde kracht binnen de arbeidersbeweging. Hij vergelijkt het optreden van de CTW met dat van de oppositiegroep TDU die vindt dat de leiding van de Teamsters meer verantwoording moet afleggen aan de leden. "De CTW doet nu hetzelfde als wat wij altijd doen binnen de Teamsters, namelijk hoog spel spelen. Het zal zeker voor de TDU een spannend jaar worden. Tot nu toe zijn wij altijd uitgemaakt voor dissidenten en scheurmakers, ik ben benieuwd hoe de leiding van de Teamsters ons nu zal noemen."
De leiding van beide kampen probeert zich te presenteren als dé stem voor verandering en vernieuwing. De nieuwe secretaris-penningmeester van de AFL-CIO, Richard Trumka, verwees in zijn dankwoord naar zijn oude banden met de hervormers in de mijnbonden en naar Jock Yablonski, de mijnwerker die in 1970 met vrouw en kind gedood werd door een moordenaar die de leiding van de mijnwerkersvakbond had ingehuurd. Yablonski had het namelijk gewaagd zich kandidaat te stellen voor het bondsbestuur. Volgens Trumka was Yablonski gestorven voor een vakbond met meer democratie.
De vraag blijft echter hoe deze woorden in daden zullen worden omgezet. Zal de vakbondsleiding bijvoorbeeld openstaan voor de inspanningen van plaatselijke leden om hun bonden te democratiseren en opnieuw te activeren? Zullen die veranderingen de vakbonden sterk genoeg maken om verslechteringen binnen de bedrijven te bestrijden? En menen de bestuurders het als ze zeggen veranderingen versneld en op grote schaal te willen doorvoeren?

Tweeslachtigheid

Wat heeft bijgedragen aan de verwarring, is dat de CTW én de AFL-CIO benadrukken dat zowel een agressieve vakbondsstrategie nodig is om de meerderheid van de werknemers in bedrijven te organiseren alsook meer samenwerking met de werkgevers. In een televisie-interview na de splitsing merkte voorzitter Stern van de SEIU op dat "een nieuwe, moderne, flexibele, innovatieve arbeidersbeweging goed moet kunnen samenwerken met de werkgevers, en daarmee zijn we na de splitsing begonnen". Gevraagd naar het verschil tussen CTW en AFL-CIO zei hij: "De arbeidersbeweging is opgebouwd op basis van een industriŽle economie zoals die in de jaren dertig bestond. Je had toen een soort klassenstrijd-vakbeweging. Werknemers in de huidige economie zitten helemaal niet te wachten op vakbonden die problemen veroorzaken, ze willen vakbonden die problemen oplossen."
In hetzelfde interview draaide een hoge vertegenwoordiger van de AFL-CIO, Stewart Acuff, zich in allerlei bochten. Aan de ene kant bekritiseerde hij de CTW voor een nogal coŲperatieve benadering van Bush en de Republikeinen, aan de andere kant prees hij de samenwerking tussen management en personeel bij de luchtvaartmaatschappij Southwest Airlines. Volgens Acuff hebben de huidige problemen in de luchtvaartsector veel meer te maken met de kosten van de brandstof dan met de relatie tussen werkgever en werknemer.

Poging tot toenadering

In de weken voor het congres kwam het bestuur van de AFL-CIO in een poging de scheuring af te wenden met voorstellen die niet afweken van de uitgangspunten van de CTW. Ondanks de afwezigheid van veel afgevaardigden van de Change to Win coalitie, werden de meeste voorstellen door het congres aangenomen, soms met zeer kleine amendementen. Woordvoerders van de CTW bleven echter hameren op de verschillen en stelden dat de voorstellen slechts lippendienst bewezen aan de CTW-principes en dat het allemaal "te weinig en te laat" was. Een lokale bestuurder van de SEIU stelde echter dat het er meer op leek dat de CTW het doel kleiner maakte zodra de AFL-CIO in de buurt kwam.
Eén van de aangenomen voorstellen betrof de vorming van IndustriŽle CoŲrdinatie Comités (ICC's) die een antwoord moeten zijn op de gebrekkige coŲrdinatie en eenheid tussen bonden in een bepaalde sector, of bij een grote onderneming of tijdens een bezettingsactie. Onderdeel van deze afspraak is dat bonden gestraft zullen worden, wanneer ze andere bonden ondermijnen met ondermaatse CAO's.
Stern noemde de versnippering van krachten over een dozijn bonden bij de vliegtuigmaatschappijen de hoofdoorzaak van de honderden miljoenen dollars verslechteringen die sinds 2001 in de CAO zijn opgenomen. Ook Joe Uehlein, een voormalig staflid van het strategiecomité van de AFL-CIO, meende dat het ontbreken van samenwerking tussen bonden in bedrijfstakken heeft geleid tot een verminderde slagkracht. Volgens hem is de oprichting van de ICC's een serieuze poging hier wat tegen te doen.
Andere van de CTW overgenomen punten gaan over industriebrede strategieŽn, strategisch fusies van bonden, gezamenlijke ledenwerfacties en een ander soort politieke campagnes. In plaats van om de twee jaar leden op te roepen hun stem te geven aan de juiste kandidaat (meestal een Democraat) voor het parlement of het presidentschap, zouden de campagnes gericht moeten worden op een jaarlijkse mobilisatie voor een betere wetgeving.

Opbouw van onderop

Veel bestuurders en activisten zijn bang dat de splitsing zal leiden tot een verlamming van lokale en regionale organen als de Central Labour Councils (CLC's). Hoewel sommige niet veel meer doen dan mobiliseren van vakbondsleden rond politieke campagnes, maken activisten zich zorgen over de ondergraving van de coŲrdinerende rol van deze organen tijdens plaatselijke stakingen en campagnes gericht op de werkvloer.
De drie bonden van de CTW probeerden, tegen het verbod van de AFL-CIO in, actief te blijven in de CLC's en andere lokale organisaties. Dit verbod veroorzaakte veel stampij bij lokale bestuurders. Sommige congresafgevaardigden stelden dat zij het verbod zouden ontduiken door nieuwe lokale organisaties op te zetten die de deelname mogelijk zouden maken van alle lokale bonden, ongeacht bij welke federatie ze horen.
Begin augustus veranderde het bestuur van de AFL-CIO zijn standpunt. Lokale bonden die niet behoorden tot de AFL-CIO konden zich aansluiten bij de CLC's. Wel moesten ze dan, naast de contributie, 10 procent extra storten in een fonds dat plaatselijke organen ondersteunt die door de splitsing in de problemen zijn gekomen. Bovendien zouden die lokale afdelingen zich verplichten op te komen voor een hernieuwde aansluiting bij de AFL-CIO. Deze voorwaarde bracht de voorzitter van de CTW, Anna Burger, tot een scherpe reactie: "Weliswaar praat het voorstel van de AFL-CIO over eenheid, maar verdeeldheid zaaien lijkt de bedoeling."
Behalve een verzwakking op lokaal en regionaal niveau bestaat de vrees dat de splitsing zal leiden tot conflicten over de verdeling van de leden. Zo heeft de voorzitter van de SEIU een bond van huishoudelijke hulpen al laten weten dat hij zich niet langer gebonden acht aan de afgesproken taakverdeling en ook leden zal werven onder deze groep arbeidsters. Daarnaast hebben hervormingsgezinde leden van de Teamsters gemeld, dat hun bond weliswaar zegt zich aan de afspraken te zullen houden, maar niet waar het in de ogen van de leiding van hun bond gaat om vakbonden die slechte CAO's afsluiten.

Terwijl aan de top van de twee federaties de kloof steeds groter wordt, groeit aan de basis het besef dat gezamenlijke activiteiten en onderlinge solidariteit nodig zijn. Campagnes die leden van beide kampen aantrekken, kunnen de oude contacten in stand houden. Zo maakte "Jobs with Justice", een actiegroep in verschillende bonden van de AFL-CIO, al voor de splitsing plaatsvond in een landelijke verklaring bekend door te gaan met het opbouwen van arbeidersmacht aan de voet van de gemeenschappen. "Wij zetten met elke organisatie die dit uitgangspunt deelt de samenwerking voort."

¹ De scheuring in de AFL-CIO, de grootste vakbondsfederatie in de VS, vond plaats eind juli 2005 en werd veroorzaakt door meningsverschillen over de strategie van de Amerikaanse vakbeweging. Uit dit artikel wordt al wel duidelijk dat de kern van de meningsverschillen nog niet zo helder zijn.
Een overzicht met links naar andere artikelen (in het Engels) van Labor Notes voor, tijdens en na de scheuring is hier te vinden. Terug naar de tekst.

Uit: Labor Notes, september 2005; bewerkte vertaling: Roland Siebe, Ailko van der Veen.
Oorspronkelijke Engelse tekst.