welkom
commentaren
Solidariteit

Commentaar nr. 22 - 21 augustus 2005

Schulden de wereld uit

Ailko van der Veen

Na de demonstraties en concerten tegen de schulden van arme landen, bleek er ook nog steeds een binnenlands schuldenprobleem te bestaan. Zo meldde op 7 augustus 2005 het Centraal Bureau voor de Statistiek dat Nederlanders steeds meer rood staan, bovendien nemen al jaren de hypotheken en het kopen op afbetaling toe. Ook tegen deze schulden zou actie gevoerd moeten worden!

De aanleiding hierover na te denken waren vooral de voorspelbare reacties dat rood staan een individueel probleem is en er dus individuele oplossingen nodig zijn. Ingezonden brieven die aangeven dat het allemaal wel goed komt, als de burger wat meer de tering naar de nering zet en beter op zijn geld past.

Reële economie

Deze moralistische reactie is wat kort door de bocht. Om dit duidelijk te maken, is inzicht nodig in de rol van deze schulden in de economie. Daarvoor kijken we eerst naar de economie, zonder op het geld te letten. We zien dan de reële economie, waarin werknemers goederen (zeg maar: materiële zaken plus de diensten) produceren die daarna verdeeld en geconsumeerd worden. Kijken we vervolgens naar de verdeling, dan zien we dat die in Nederland deels via de overheid gaat en deels (en steeds meer) via de 'vrije' markt. Op de markt gaat het niet om vraag en aanbod zonder meer, maar om koopkrachtige vraag en aanbod. Daarom kun je zonder geld op de 'vrije' markt niet terecht en blijft van die vrijheid weinig over.
Omdat de arbeidsproductiviteit stijgt en de koopkracht wordt aangetast, spelen schulden een steeds grotere rol. Ondernemers zullen er alles aan doen de geproduceerde goederen aan de consument te verkopen, voordat ze uit de mode of weggerot zijn.
Laten groeien van de schulden gaat niet zonder slag of stoot. Reclame wordt ingezet om consumenten ervan te overtuigen dat ze alles wat geproduceerd wordt beslist nodig hebben. En dat ze daar dan voor moeten lenen, als de koopkracht achterblijft. En voor die leningen bestaat ook weer reclame.
Naast reclame spelen andere factoren een rol. Slopen en afstoten van sociale huurwoningen door woningcorporaties en afbreken van de huurbescherming, bieden veel mensen geen andere keus dan een huis te kopen. Hierdoor zal de totale hypotheekschuld stijgen. Ook de voortdurende propaganda van de overheid dat het slecht gaat met de economie omdat de burger de hand op de knip houdt, draagt bij tot een stijging van de schulden.

Macht

Schulden maken de cyclus van productie en consumptie mogelijk en lijken dus een positieve invloed te hebben. Dat valt bij nader inzien nogal tegen. Schulden hebben bijvoorbeeld gevolgen voor de arbeidsverhoudingen. Werknemers zullen zich asocialer gedragen dan ze zouden doen zonder schulden (ellebogenwerk, doorwerken bij een staking, enzovoort). Verder maken schulden het moeilijker 'nee' te zeggen tegen extra werkdruk, zowel individueel als collectief. Ook op andere gebieden zijn er gevolgen. Banken zullen straks gaan uitmaken voor welk onderwijs nog wel en voor welk geen lening te krijgen is. Ten slotte is er de negatieve invloed van schulden op alle menselijke relaties.
Deze gevolgen lijken op de gevolgen die schulden hebben voor de arme landen. Nadat de (vaak malafide) regeringen van die landen wapens, prestigeprojecten en schulden zijn aangesmeerd, verworden ze tot speelballen van de rijke landen. Eenzijdige productie en bezuinigingen zijn het resultaat. Zoals ook in Nederland lijden gewone mensen daar het meest onder.

Schulden verzwakken de positie van werknemers en hun vakbonden en verstoren menselijke verhoudingen. Het is hoog tijd dat er een streep gaat door de schulden in de wereld en dat de productie op een normale manier verdeeld wordt. Dus niet via een 'vrije' markt die tot uitwassen zoals schulden leiden en waar je al helemaal de klos bent als je geen schulden kunt maken.

Klik hier