welkom
commentaren
Solidariteit

Commentaar nr. 17, 12 juni 2005

Referendum Europese grondwet

Ailko van der Veen

Op één punt hebben de voorstanders van de Europese grondwet gelijk gekregen, zonder die grondwet meer conflicten. Al direct na de afwijzing riep Bot de ambassadeur van België op het matje, omdat een Vlaamse minister het had gewaagd onze premier een saaie burgerman te noemen. En terwijl Kamp de Tiendaagse Veldtocht nog maar eens bestudeert, kondigt Zalm aan ons geld terug te halen uit Brussel.

Zalm lijkt daarmee op een vakbondsbestuurder die dromen, grieven en eisen samenvat in een paar cijfers achter de komma. Legt deze rekenmeester de nadruk op het geld, echte vakbondsbestuurders als Jongerius benadrukken de zegevierende referendumdemocratie en zwijgen over de aanbeveling van De Waal. Het is een kakofonie van victorie kraaiende verliezers. Hoewel er alle reden is blij te zijn met de uitslag, was de discussie weinig verheffend.

Democratisch tekort
Naast het populistische verhaal over kleine landen die straks niets meer te zeggen hebben, brachten tegenstanders het 'democratisch tekort' weer naar voren. Daarmee worden de gebrekkige bevoegdheden van het Europese Parlement bedoeld. Bij de kampanje tegen het verdrag van Amsterdam in 1997, werd het probleem van dit argument al pijnlijk duidelijk. Zelfs de bevoegdheden die dat parlement wel heeft, worden niet gebruikt tegen de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de Europese Unie. Het Europese Parlement is het voor het leeuwendeel gewoon eens met de plannen van de commissie. De Nederlandse geschiedenis laat zien, wanneer een parlement echt wil, een budgetrecht zoals het Europese Parlement dat heeft, voldoende is dingen te kunnen veranderen. (Het budgetrecht houdt in dat een parlement de begroting kan afwijzen.)
Over het 'democratisch tekort' valt nog meer te zeggen en dat reikt verder dan het parlement. Eén van de kernpunten in het bestaande Europese verdrag is het mededingingsrecht dat letterlijk overgenomen is in de voorgestelde grondwet. Hoewel de tekst onveranderd blijft, is dit recht in de praktijk aan het veranderen. Bedrijven die van de Europese Commissie geen toestemming krijgen te fuseren, omdat ze dan een te grote machtspositie op de markt zouden krijgen, hebben steeds vaker succes als ze in beroep gaan bij het Europese Hof. Het recht verandert wel, maar zonder enige democratische controle. Dit is te vergelijken met de onafhankelijkheid van de Europese Centrale Bank. De grondwet ziet de economie als een technisch probleem, waarmee de burger niets te maken heeft.
Denemarken laat zien dat met de afwijzing van de grondwet 'de' democratie niet gered is. In dat land stemde in 2000 een meerderheid van de bevolking tegen de euro. Dankzij dit wegstemmen, lijkt er meer ruimte te zijn voor een eigen economisch beleid. De praktijk is echter weerbarstiger. Zoals Nederland voor de invoering van de euro het beleid van de Duitse Centrale Bank strikt volgde, loopt Denemarken achter de Europese Centrale Bank aan. En terwijl sommige landen in de Eurozone een loopje nemen met het stabiliteitspact, is Denemarken ook wat dat betreft de braafste van de klas en kent een begrotingsoverschot. Veel ruimte voor democratie en een eigen economisch beleid blijft er zo natuurlijk niet over.

Militaire samenwerking
Ronduit stuitend is het idee dat de Europese Unie beschaafder zou zijn dan de Verenigde Staten en daarom een tegenwicht moet vormen tegen diezelfde Verenigde Staten. Kijkend naar de puinhoop die de Amerikanen er inderdaad in Afghanistan en Irak van maken, lijkt daar iets voor te zeggen. Vergelijk 'hun' methoden eens met de 'beschaafde' manier van de Europese Unie om via verdragen, diplomatieke druk, subsidies en andere chantagemiddelen, landen als Polen en Iran in het kapitalistische gareel te schoppen. Zelfs nog afgezien van de voortdurende hand- en spandiensten die landen als Engeland en Nederland in Afghanistan en Irak verlenen, valt te vrezen dat de voorstemmers ook wat dat betreft zich ten onrechte rijk rekenen.
Nu nog is er een verschil in politiek tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie, maar dat lijkt toch vooral gebaseerd op Europese onmacht. Naast het overschrijven van al bestaande verdragen was juist het nieuwe aan de grondwet dat de landen van de Europese Unie meer aan bewapening uitgaven en tot meer militaire samenwerking zouden komen. Als de Europese Commissie en het Europese Parlement hun zin krijgen, zal een (vernieuwd) Europees imperialisme niet veel vreedzamer blijken te zijn dan dat van de Verenigde Staten. Orwell beschreef in zijn boek '1984' een wereld van gelijkwaardige blokken die elkaar, bij voorkeur op neutraal terrein, telkens naar de strot vliegen. Met deze grondwet zou dat wel eens een stap dichterbij kunnen komen.

Klik hier