welkom
commentaren
Solidariteit

Commentaar nr. 11, 20 maart 2005

ATV en internationale solidariteit

Hans Boot

"Arbeidstijdverkorting is vrijstelling van arbeidsdwang en kan niet beperkt blijven tot één land", legde de tien jaar geleden overleden Belgische Marxist Ernest Mandel uit op de eerste lezersconferentie van Solidariteit in 1983. Deze dagen wees de komende voorzitter van de FNV, Agnes Jongerius, arbeidstijdverlenging af, omdat "de Chinees en de Indiër" slechts af te troeven zijn "met nieuwe producten en diensten en kwaliteit" (de Volkskrant, 15 maart 2005).

Behalve dat ze de internationale solidariteit opnieuw definieerde, gaf Agnes de vakbeweging een nieuwe doelstelling: "met z'n allen werken aan een goede organisatie en goede verhoudingen binnen het bedrijf". Want, doen ook de werkgevers dat, dan is de arbeidstijdverlenging die ze willen helemaal niet nodig.

Wordt logisch doorgeredeneerd, dan betekent de eventuele onwil van werkgevers om aan al dat 'goede' bij te dragen een vrijbrief voor arbeidstijdverlenging. Dan zou immers de noodzaak aangetoond zijn en mogen we hopen dat de FNV arbeidstijdverlenging niet gaan aanbevelen.

De werkgevers zullen tevreden zijn, want naast de bepaling van het loon voeren ze hun klassenstrijd al eeuwenlang over de lengte en het gebruik van de arbeidstijd. Op verschillende manieren; een paar actuele voorbeelden van toegenomen arbeidsdwang.

  • In een kortere tijd hetzelfde of meer laten doen.
    Bijvoorbeeld via technologische vernieuwing, gedragsdisciplinering, timemanagement. Dit betekent veelal een verkorting van de hersteltijd tijdens het werk. Denk aan de kassa bij de supermarkt en de in een tijdkorset gehesen thuiszorg, waarbij de momenten van rust, afwisseling en sociaal contact uit de oorspronkelijke arbeidstaak zijn weggesneden.

  • Verlenging van de arbeidstijden.
    Jongstleden februari kwam de Sociaal Economische Raad (SER) met het unanieme advies de maximaal toegestane arbeidstijd per dag op twaalf en per week op zestig uur te zetten en de rusttijden te verkorten. Dit roept een groeiende behoefte op aan hersteltijd buiten het werk en verkorting van de vrij te besteden tijd; dus diefstal van vrije tijd.

  • Flexibilisering van de arbeidstijd.
    Het 'mee ademen' met de omvang van de werkzaamheden. SER: bijvoorbeeld over vier weken een gemiddelde van maximaal 55 uur, over zestien weken 48 uur. Behalve de effecten van arbeidstijdverlenging, treedt ook hier een toename op van de onregelmatigheid in de cyclus van werken, herstellen en 'vrij zijn'.

  • Verlenging van de bedrijfstijd, langere openstelling.
    Vaak gecombineerd met al genoemde maatregelen, aangevuld met korte en onregelmatige contracten en gebroken diensten; vergelijkbare effecten als hier voor. Denk aan de 'kinderopvang'/overblijf in het basisonderwijs of opnieuw aan de supermarkt, bijvoorbeeld de vakkenvullers.

Campagne

Laten we bekende kwesties rond ploegendienst, reistijden, atv dagen, overwerk en deeltijdarbeid rusten, dan wordt het bestaan van velen door twee probleemketens op de proef gesteld.

Ten eerste oefent de afnemende hersteltijd binnen en buiten de arbeid een sterke druk uit op de fysieke en psychische gezondheid. De 'vrije tijd', toch al overbelast door consumptieverleidingen, wordt korter; en dan moet ook nog de countdown kortingskaart van FNV Bondgenoten worden benut. Het risico van arbeidsongeschiktheid wordt groter bij een verzwakte wettelijke compensatie die bovendien voor een belangrijk deel geprivatiseerd is.

Ten tweede doet de genoemde herstructurering van de verschillende tijdselementen een sterk appèl op de herverdeling van pedagogische, verzorgende en sociale taken. Daar tegenover staan de verslechterde en vrijwel volledig geprivatiseerde voorzieningen en in het algemeen de verschrompelende verzorgingsstaat. Om het maar eens officieel te zeggen: allerlei sociale verbanden gaan naar de kloten en de restanten zijn te koop via de markt.

Dat werkgevers - via hun organisaties als VNO-NCW en MKB, hun ministers als Brinkhorst en hun vertegenwoordigers en partners in de SER - alles uit de kast halen om de tijd 'terug te draaien' is even klassiek als in de huidige krachtsverhoudingen te verwachten. Hùn idee van langer werkende hoofden en handen, wordt echter weerlegd door de werkloosheid van meer dan een half miljoen mensen. Hùn argument van de vergrijzing kan zowel ontzenuwd worden door een versnelde automatisering van vervelend werk, een drastische verhoging van de vermogensbelasting als door immigratie. Hùn verhaal van de te korte arbeidstijd van de Nederlandse werknemers zou, als het juist was, moeten dienen als een aanbeveling aan de internationale vakbeweging; het klopt echter niet vanwege het relatief omvangrijke overwerk, het geringe aantal feestdagen en het vertekenende effect van het Europees record deeltijdarbeid.

Onze argumentatie moet niet gehouden worden om de ondernemers van hun ongelijk te overtuigen. Gecombineerd met een pleidooi voor een drastische arbeidstijdverkorting is - tegen alle halve of hele racistische hetzes in - een campagne nodig die internationale solidariteit plaatst tegenover internationale concurrentie. Laat het werk stromen naar waar het nodig is. Maar dan wel onder onze voorwaarden.

Klik hier