welkom
commentaren
Solidariteit

Commentaar 119 - 10 mei 2009

Legaal volgt illegaal

Marijke Bijl

Wat is van jouw zwoegen overgebleven, o illegaal
jij die opstaat voor dag en dauw
ze hebben je zwoegen in onderlinge porties verdeeld
een stukje voor deze, een stukje voor gene
ze sturen jou met lege handen heen.

"Kijk maar uit", zeiden de leden van het KIA, het Komitee Illegale Arbeiders, in 1992. "Pas maar op, het begint bij ons, en dan volgen de legale migranten en dan de Nederlandse arbeiders. Als je denkt te kunnen negeren onder welke condities illegalen werken, omdat ze tot een andere categorie behoren, dan zal je zien: straks werk jij ook zo."

Voorspelling 1992

Ik was bij het OndersteuningsKomitee Illegale Arbeiders gegaan, omdat ik de mensen had leren kennen die elke dag voor dag en dauw met een fiets of een brommertje van Den Haag naar het Westland reden om daar 's avonds met groen in hun poriën terug te komen. Ik zag en zie hen als deel van deze samenleving.
Maar de voorspelling dat de ontwikkelingen van legale werkers zouden gaan rijmen met die van illegale kon ik niet echt hard maken, ook al klonk het niet onaannemelijk. En dat laatste misschien eerder poëtisch dan feitelijk.

De herinneringen komen op nu ik, zeventien jaar later, probeer mijn archief in te dikken. Op tafel het gedicht "Verstoppertje" van Ahmed Essadki dat hij voordroeg bij een manifestatie in 1992. Ook gegevens van honderd mensen die zonder papieren in het Westland hadden gewerkt in 1990/1991 en/of 2001/2002. En een vers verslag van een zondagmiddagdiscussie een paar weken geleden over de arbeid in de tuinbouw. Goed materiaal om de waarschuwing uit 1992 nog eens te toetsen.

Uitkomst 2009

In die eerste jaren was het nog mogelijk voor mensen zonder verblijfsvergunning 'wit' te werken en veel van de mensen om ons heen deden dat ook. Maar in het kader van bestrijding van illegale tewerkstelling werd vanaf 1992 geen sofi-nummer meer verstrekt en alle nieuwkomers werkten voortaan 'zwart'. Vanaf 1998, na de Koppelingswet, werkten ook de anderen voortaan onverzekerd. Beginnend bij degenen die niet meer 'wit' konden werken, vervingen tuinders steeds meer de directe, zeer langdurige dienstverbanden door bemiddeling van een intermediair. De werkers kregen meer werkgevers en meer kleine baantjes per jaar.
De weerbaarheid nam evenredig af. In de eerste periode werd nog geregeld geprocedeerd om achterstallig loon, in de laatste periode lukte dat niet meer. Mensen kennen hun collega's niet meer, de arbeidsrelaties werden moeilijker bewijsbaar. Het zal niet verrassen dat hiermee de lonen daalden en het werktempo steeg.

Een kleine tien jaar later dan bij hun illegale collega's blijkt ook bij de legale tuinbouwarbeiders het aandeel uitzendwerk te zijn gegroeid naar 50 procent.
Een kaderlid van een FNV Bondgenoten vertelde onlangs dat hij om werk te krijgen een uurloon van zes euro zonder toeslagen moet accepteren - onder de CAO dus - en anders geen werk krijgt. Opkomen voor je recht is lastig als je de fase van uitzendkracht niet voorbijkomt.
Relatief nog het best georganiseerd, is de slinkende groep vaste krachten, maar de 'handjes' zijn alleen komen te staan in gefragmenteerde arbeidsrelaties, als uitzendkracht of ZZP'er, binnen de verschillende nationaliteiten waar mensen naar elkaar kijken als de veroorzakers van de lage lonen.

Dit proces vindt plaats tegen een achtergrond, waarin supermarktketens wereldwijd het beste product voor de laagste prijs kiezen. In een getrapte concurrentie kiezen tuinders vervolgens de uitzendbureaus die voor de laagste prijs de beste arbeid leveren.

Eén cent per pond

In navolging van de Immokalee Workers in Florida die in een campagne tegen fastfoodketen Taco Bell "one penny per pound" meer eisten en daarmee een verdubbeling van de lonen verwierven, hebben wij ook eens gerekend. Volgens een ruwe becijfering zou in ons land één cent meer per pond tomaten een tuinbouwarbeider bij een werkweek van 38 uur bijna tweehonderd euro per maand extra opleveren.

Waarin zat nu de voorspellende kracht van de illegalen die zich begin jaren negentig verenigden? Dat zat hem in het begrip dat als de meest kwetsbaren in dit proces van getrapte concurrentie aan hun lot worden overgelaten, de bodem ook voor anderen wegzakt.
De les? Poe. Hoe lastig ook, er zal gezocht moeten worden naar invloed in de keten door de vorming van nieuwe coalities. Om te beginnen zullen de schotten weg moeten tussen werkers: illegaal, legaal, vast, uitzend, ZZP, Poolse, Nederlands, Turks, en wat mensen nog meer uit elkaar speelt.

Klik hier