Keiharde sanering bond lijkt onafwendbaar

Sluiting van drie regiokantoren; ontslag van ruim tweehonderd medewerkers; een flinke contributie verhoging. Een greep uit het ongekend forse bezuinigingspakket dat de bond er bovenop moet helpen. De bondsraad eiste vrijdag 20 september de ruimte om de gehele vergadering te besteden aan het reorganisatieplan. Besluiten moeten worden genomen op de vergadering van 25 Oktober.

De belangrijkste bezuinigingen:

  1. schrappen 195 arbeidsplaatsen.
  2. extra contributie 6,5 %
  3. schrappen gratis jongeren lidmaatschap.
  4. beperken gratis kennismakingslidmaatschap.
  5. 12,5 euro eigen bijdrage belastingservice.
  6. verhogen beltarief klanten service.
  7. sluiting drie regio kantoren.
FNV bondgenoten is een pracht van een organisatie die het verdient snel op orde gebracht te worden", stelde algemeen directeur ad interim, Jos Herberigs, in zijn presentatie aan de bondsraad. "Maar als we niets doen, wordt de situatiealarmerend." Volgens Herberigs zal het eigen vermogen in dat geval, uitgaande van gelijkblijvende beurskoersen, dalen tot zon 60 miljoen euro in 2005. Nog maar een vijfde van het vermogen van ruim 300 miljoen euro in 1999.

De oorzaak van de slechte financiële situatie ligt volgens Herberigs, behalve in de te grote afhankelijkheid van de beurskoersen, in de cultuur en de organisatie van FNV Bondgenoten. "De bond kent een weinig bedrijfsmatige cultuur, de medewerkers zijn zeer gemotiveerd, maar worden zwak aangestuurd en de strategie is niet uitgekristalliseerd." Ook constateerde Herberigs dat het riskant is dat een gekozen hoofdbestuur de werkorganisatie aanstuurt. "Iemand kan een uitstekende vakbondsbestuurder zijn, maar dat betekent niet dat hij van de ene op de andere dag een grote onderneming kan leiden." Een onduidelijke structuur brengt ook het gevaar met zich mee van sluiproutes: "Als een directeur werkorganisatie links en rechts gepasseerd wordt, gaat die achterover leunen. Het is daarom aan de bondsraad om in de statuten te bepalen wie er de baas is."

Chinese muur

Het feit dat FNV Bondgenoten maar weinig grip heeft op FNV Ledenservice geeft Herberigs een 'unheimisch gevoel': "Op dit moment heeft FNV Bondgenoten maar één van de acht stemmen in het bestuur van FNV Ledenservice. Terwijl we 75 procent van de kosten dragen. Daar zou ik wel een tikkeltje meer invloed op willen hebben.' Overigens ligt er geen enkel plan om de ledenservice weer tot onderdeel te maken van FNV Bondgenoten, verzekerde hij. Het gaat er vooral om de Chinese muur die tussen beide organisaties staat op de een of andere manier af te breken. Er moet weer samenhang komen. Hoe dat precies vorm moet krijgen, is straks aan het nieuwe hoofdbestuur." De risico's van de situatie zoals die nu is, zijn volgens Herberigs groot. "Als er niets verandert kan de bond ineen onbeheersbare financiële spiraal naar beneden terechtkomen. Met onrust, ledenverlies, aantasting van het imago en afnemend vertrouwen van het personeel als gevolg." Tijd om eerst na te denken over waar we met Bondgenoten precies naar toe willen en daar vervolgens een organisatiestructuur bij te verzinnen, is er volgens de algemeen directeur al, niet. Wel zijn er een aantal 'bijbelteksten' geformuleerd die uitgangspunt zijn voor het reorganisatieplan. "De dienstverlening aan leden, kaderleden en potentiële leden blijft voorop staan."

Drastisch bezuinigen

Een belangrijk onderdeel van het reorganisatieplan is een nieuwe begrotingssystematiek. Er worden geen beleggingsopbrengsten meer in de bondshuishouding gestopt. De helft van de beleggingsopbrengsten zo die er zijn wordt in een aparte actiebegroting gestort, evenals een bedrag van 4 miljoen euro vanuit de contributies. Vanuit die actiebegroting worden geen structurele dingen, maar zaken als een communicatiecampagne bekostigd. Herberigs: "Daar kun je makkelijker in ingrijpen. Dus hoefje niet meteen aan je personeel en huisvesting te komen als de beleggingsopbrengsten een jaartje tegenvallen." Ook moet er jaarlijks 8 miljoen euro toegevoegd worden aan het eigen vermogen van de hond. Met als doel dit terug te brengen tot 250 miljoen euro. Dit alles betekent dat de uitgaven van FNV Bondgenoten drastisch teruggebracht moeten worden. "Zeer tegen mijn principes in houden we, met alle maatregelen die we nu voorstellen, ook volgend jaar nog een tekort van 7 miljoen euro op de begroting. Daar moet nog een oplossing voor gevonden worden", stelde Herberigs.

Die maatregelen liegen er niet om. De contributie moet per 1 januari, in plaats van met 3,5 procent, met 10 procent omhoog. Het gratis lidmaatschap voorjongeren wordt opgeheven, het gratis Kennismaking lidmaatschap beperkt. De polisvoorwaarden van de individuele belangenbehartiging zullen worden aangepast. Leden die gebruik maken van de belastingservice van de FNV moeten een eigen bijdrage gaan betalen van 12,5 euro. Ook zal het beltarief met de bond verhoogd worden. FNV Bondgenoten schrapt de huidige regiokantoren in Amsterdam, Groningen en Bergen op Zoom. Het hoofdkantoor in Utrecht en de regiokantoren in Deventer, Rotterdam en Weert blijven. Vakbondsbestuurders moeten voortaan vanuit huis gaan werken. Er komen in totaal 20 vakbondscentra waar bestuurders kunnen inloggen op het netwerk en gesprekken kunnen voeren met kaderleden. Daarnaast zullen er per 1januari 2003 195 fulltime arbeidsplaatsen geschrapt worden hij FNV Bondgenoten en de jaren erop nog eens 23. Ook verandert er het nodige in het organisatiemodel. De bedrijfsgroepen worden ondergebracht in drie sectoren met ieder een directeur boven zich. De bedrijfsgroepmanagers verdwijnen. Ook komt er een directeur die zich bezig gaat houden met de individuele belangenbehartiging binnen Bondgenoten. Deze directeuren en de verschillende stafafdelingen worden direct aangestuurd door een algemeen directeur. Het hoofdbestuur beperkt zich tot toezicht op de uitvoering en zal zich verder vooral bezig houden met het ontwikkelen van de lange termijn strategie.

Natte droom

De bondsraaddelegaties zaten, zo bleek na de presentatie van Herberigs, nog vol vragen.

"De informatie blijft veel te summier", stelde bondsraadslid Leo Inkelaar van de bedrijfsgroep vervoer. "Dit is geen plan van aanpak, maar de natie droom van een werkgever. Hoeveel bestuurders blijven er straks nog over? Waarom moet alles zo overhaast? Bij de fusie moest alles ook snel, snel, snel. En we hebben gezien wat dat opgeleverd heeft. We hebben het wel over het ontslaan van personeel, daar moeten we heel zorgvuldig mee omgaan. En het vragen van geld voor het invullen van een belastingformulier vind ik het toppunt van brutaliteit."

Lies Damen van de bedrijfsgroep facilitair/agrarisch groen eiste eveneens meer duidelijkheid: "Als er zoveel mensen uit moeten, kun je niet hetzelfde blijven doen. Wat doe je straks nog wel en wat doe je niet meer? Dat zie ik niet in dit plan. Hoe blijf je straks nog herkenbaar als bedrijfsgroep?"

Ans Impens van de bedrijfsgroep industrie vreesde voor ledenverlies: "Hoe kun je uitgaan van een gelijkblijvend ledental bij een contributieverhoging van 10 procent?"

Volgens Bondgenotenvoorzitter Hans de Vries is haast nu eenmaal geboden: "Iedere maand die we langer nodig hebben voor besluitvorming betekent het langer oplopen van verliezen. Daarom moeten we er op 20 oktober uit zijn met de ondernemingsraad en de bedrijfsafdeling en zal de bondsraad op 25 oktober een besluit moeten nemen. We hebben geen tijd om nu een maandenlange discussie te gaan voeren over wat we nog wel en wat we niet meer gaan doen. We moeten het omdraaien: wat kunnen we ons nog permitteren en hoe kunnen we met die mensen zoveel mogelijk kwaliteit leveren. We zullen waarborgen moeten inbouwen om te zorgen dat de dienstverlening op peil blijft of misschien nog wel beter wordt. Dan valt ook een contributieverhoging uit te leggen. Je zult er nooit populair mee worden, maar als je het niet doet, moetje ergens anders snijden. Een eigen bijdrage voor de belastingservice is nodig om de afdracht aan de vakcentrale op peil te kunnen houden. En elders betaal je veel meer om je belastingformulier in te laten vullen"

Erwin Rijkes van de bedrijfsgroep UGO liet zich niet overtuigen: "Ik merk maar erg weinig begrip bij het hoofdbestuur voor alle kritiek. Op deze manier zouden jullie nog wel eens de kous op de kop kunnen krijgen. Niet alleen vanuit de bondsraad maar ook vanuit de werkorganisatie. Ontslag per 1 januari is godsonmogelijk. Ook personeel bij Bondgenoten heeft het onvervreemdbare recht om voor hun werkgelegenheid op te komen."

Ook Arnold Burger van de bedrijfsgroep facilitair/agrarisch groen bleef achter met twijfels: "Het lijkt wel of ik naar minister Zalm zit te luisteren. Die bleef ook maar volhouden dat de prijzen niet zouden stijgen, terwijl iedereen allang beter wist. Als je een eigen bijdrage eist voor de belastingservice zul je andere belastinginvullers moeten gaan zoeken."

Hans de Vries: "Ik bagatelliseer het gevaar van ledenverlies en van het afhaken van belastinginvullers niet. De bondsraad staat voor een moeilijke beslissing. Maar het geld moet ergens vandaan komen."

Kaderblad oktober 2002
Karin Bojorge