Van Mexicaanse zijde bestaat veel behoefte aan steun van Philips werknemers en vakbonden in Nederland en andere landen, omdat de Mexicaanse arbeid(st)ers bij hun pogingen tot organisatie veel tegenwerking en repressie ontmoeten van de zijde van Philips en van de lokale autoriteiten en de officiële, corrupte vakbonden. Het ligt in de bedoeling in de toekomst op kaderniveau tot een samenwerking te komen tussen de Philips werknemers in Mexico en in Nederland.
De officiële vakbonden bij de Philips bedrijven in Mexico behoren, voor zover ons bekend, in de meeste gevallen tot de officiële vakbondsfederaties CTM of CROC. Deze vakbonden zijn volstrekt onbetrouwbaar en corrupt. In veel gevallen ontvangen zij geld van de werkgever om een 'protectiecontract' af te sluiten, dat goedkoop is voor de werkgever, maar ten koste gaat van de arbeidsvoorwaarden en arbeidsomstandigheden. Vaak zijn de werknemers niet eens op de hoogte van het bestaan van een vakbond.
De CTM is een verlengstuk van de 'eeuwige' Mexicaanse regeringspartij PRI die kort geleden voor het eerst sinds zeventig jaar bij de presidentsverkiezingen is verslagen door de rechtse PAN. Op lokaal niveau heersen de PRI bonzen echter meestal als vanouds.
Het Mexico project van de FNV werkt dan ook volstrekt buiten de CTM en probeert de opbouw van democratische vakbonden te versterken.
De Philips vestigingen liggen in de maquiladora regio dichtbij de grens met de Verenigde Staten (de enige vestiging in Mexico Stad van Philips DAP is onlangs gesloten). In deze regio staan de bedrijfsbonden bijna zonder uitzondering onder controle van de CTM, ze werken nauw samen met het management en de lokale politieke autoriteiten.
Volgens de Mexicaanse wetgeving is in de privé-sector geen tweede vakbond mogelijk. Een door werknemers democratisch opgerichte bond wordt in alle gevallen als illegaal beschouwd en dienovereenkomstig behandeld door het bedrijf, CTM en lokale autoriteiten (politie-ingrijpen, ontslag, geweld, moord, brandstichting en dergelijke).
Bij gebrek aan een adequate vakbondsvertegenwoordiging is in de maquiladora regio een groot aantal lokale NGO's of nieuwe democratische vakbonden ontstaan die zo goed en zo kwaad als het gaat de belangen van werknemers verdedigen. Het FNV project is gericht op versterking van deze organisaties als bouwstenen voor een nieuwe, democratische vakbeweging.
Een aantal van deze NGO's heeft een samenwerking met Philips werknemers, met name in Ciudad Juarez (tien fabrieken), Monterrey (één fabriek voor monitoren) en Tijuana (Lighting). De fabriek in Matamoros is niet meer van Philips, maar is in handen van Airtax, na veel klachten in de Nederlandse pers (NRC Handelsblad) over de arbeidsomstandigheden aldaar.
In de fabriek in Mexico Stad bestond een belangrijke ervaring van organisatie en verbetering van arbeidsvoorwaarden, volgens de Mexicanen is dat een reden geweest de fabriek te sluiten.
In Monterrey zijn de actieve arbeiders erg bang voor Philips en de CTM, ze durfden het niet te riskeren aan de conferentie in Amsterdam deel te nemen..
Ciudad Juarez ligt op de Mexicaans-Amerikaanse grens tegenover het Texaanse El Paso. De stad is in de afgelopen decennia enorm gegroeid, doordat veel buitenlandse bedrijven er montagefabrieken hebben gevestigd die zowel hun onderdelen betrekken uit de VS als de producten daarheen exporteren. Deze zogenaamde maquiladores genieten belastingvoordelen en komen uitsluitend af op de lage lonen in Mexico.
Veel werkneemsters zijn immigranten uit het zuiden van Mexico, waar veel armoede en werkloosheid heersen. In gebieden zoals de kuststreek bij Vera Cruz rijden bussen rond met ronselaars die de mensen goed betaald werk beloven in Ciudad Juarez, inclusief onderdak, mits men een contract tekent. Veel mensen gaan hierop in en na een afmattende tocht van drie dagen arriveren ze in Ciudad Juarez, waar ze met zijn tienen in een kamer gestopt worden en tewerkgesteld bij Philips of één van de andere maquiladora bedrijven.
In Ciudad Juarez staan tien Philips fabrieken, die van aanvang af hebben gewerkt met protectiecontracten met locale, corrupte CTM bonden. De meeste arbeiders kennen hun vakbond niet. Er zijn nog nooit vakbondsvergaderingen gehouden over CAO's of andere zaken. Men weet niet hoe de vakbond heet of wat er in de CAO staat. Het bedrijf noch de vakbond stelt dergelijke informatie ter beschikking.
Philips stelt zich op als één bedrijf met verschillende vestigingen. Werkneemsters worden regelmatig overgeplaatst van de ene vestiging naar de andere. Gevolg: grote problemen met vervoer, omdat niet overal bussen rijden en de werkneemsters vaak grote afstanden moeten lopen om bij een bushalte te komen en verschillende keren moeten overstappen.
Philips verplicht de werkneemsters tot zeer lange werktijden op ongunstige uren, terwijl de meeste van hen ook nog eten moeten maken voor hun kinderen en het huishouden verzorgen. Philips is echter niet bereid haar werkneemsters op enige manier hierin tegemoet te komen.
De productienormen liggen bij Philips erg hoog; in de TV fabriek bijvoorbeeld op 1.300 televisies per ploeg. De salarissen zijn minimaal, ongeveer 2,20 tot 2,50 US dollar per dag, plus een aantal prestatiebonussen tot een maximum van 4 dollar per dag die echter niet meetellen bij ziekte of pensionering. De prestatiebonussen zijn gekoppeld aan aanwezigheid en stiptheid. Wie eenmaal te laat komt, verliest zijn stiptheidspremie plus aanwezigheidspremie voor de gehele week. Bovendien wordt in de twee volgende weken ook nog een gedeelte van de bonus ingehouden.
De werkneemsters werken in ploegen, overwerk van één tot drie uur per dag is verplicht. Wie overwerk weigert, wordt gestraft en bij herhaling wordt men ontslagen. De ochtendploeg bijvoorbeeld duurt formeel van 06.30 uur tot 16.00 uur, maar werkneemsters worden standaard verplicht om tot 19.00 uur door te werken. De nachtploeg begint om 16.00 uur tot 00.30 uur, maar men wordt vaak gedwongen tot 02.00 uur of nog later door te werken. Dit is een groot probleem, omdat er dan geen bussen meer rijden en de werkneemsters de gehele afstand naar huis moeten lopen. Het aantal overuren is veel groter dan ook in Mexico wettelijk is toegestaan, het wettelijk maximum ligt op 1,5 uur per dag en niet meer dan drie dagen per week. Maar er is niemand tot wie de werkneemsters zich kunnen richten om hun rechten te verdedigen.
Het jaarlijks verloop is ongeveer 120 procent, dat maakt het moeilijk tot een sterke arbeidersorganisatie te komen. Werkneemsters die zich trachten te organiseren of voor hun rechten op te komen, worden ontslagen. Chefs behandelen de vrouwen vaak erg slecht. Philips omzeilt de Mexicaanse wetgeving voor wat betreft de opzeggingstermijn en de schadevergoeding bij ontslag door mensen te provoceren om vrijwillig ontslag te nemen, door ze te dwingen op onmogelijke uren te werken enzovoort.
Er is in het algemeen sprake van veel geweld tegen vrouwelijke werkneemsters in Ciudad Juarez, 210 gevallen van moord en verkrachting in de afgelopen jaren. Hiertegen is nu een 'coördinatie' gevormd die alle gevallen registreert. Het gaat zonder uitzondering om jonge, arme werkneemsters uit andere regios van Mexico. Twee slachtoffers werkten bij Philips. Het bedrijf heeft echter nog nooit enige actie ondernomen ter bescherming of steun aan zijn werkneemsters. Philips stelt dat één en ander niet haar verantwoordelijkheid is.
Jan Cartier
(Transnationals Information Exchange)