Europees Verbond van Vakverenigingen, IG Metall

Zaterdag wordt geen normale werkdag

Van 9 tot 12 mei kongresseerde het Europees Verbond van Vakverenigingen (EVV) in Brussel over allerlei, ongetwijfeld behartigenswaardige zaken. Belangrijk agendapunt was in ieder geval de vraag of vastgehouden zou moeten en kunnen worden aan de 35-urige werkweek als centrale eis.

MET RECHT 'vastgehouden', want al sinds 1976 wordt die 35-urige werkweek door het EVV beschouwd als hét instrument om werkgelegenheid te behouden en te verdelen. Korter werken zonder inleveren van loon.
FNV Magazine van 12 januari 1995 ("35 uur in een nieuw jasje") geeft een neutraal, maar aardig overzicht van de standpunten die het EVV in de loop der jaren daarover heeft ingenomen. En van een aantal - stormachtig te noemen - ontwikkelingen die van invloed zijn geweest. Uiteraard de enorm gestegen werkloosheid; in 1993 zaten 22,6 miljoen europeanen zonder werk, dat is 11,8 procent van de beroepsbevolking. Plus de steeds meer in het oog springende zucht van werkgeverszijde naar flexibiliteit.

Verdeeldheid

Hoe 'standvastig' is het EVV in mei gebleven? Als we afgaan op de berichtgeving in de pers, dan is de besluitvorming op z'n minst chaoties verlopen. Over de doelstelling bestond geen verschil van mening: in vijfjaar halvering van de werkloosheid, minimaal 15 miljoen nieuwe banen erbij. Maar over de hamvraag, namelijk hoe dat te bereiken, waren en bleven de meningen verdeeld. Met name de nederlandse bereidheid om mee te denken over flexibilisering, werken 'op maat' en inleveren, wordt niet overal met instemming bekeken. En herverdeling van de bestaande arbeid via deeltijdbanen - in het kongresdokument ook voorzichtig als mogelijkheid genoemd, evenmin. "Fransen, Engelsen, Zuid-Europeanen maar ook de Zweden vinden deeltijdwerk eigenlijk maar niets", waarschuwde FNV Magazine van 4 mei 1995 al.
Op die manier komt het uiteindelijke kongresbesluit dat de werkweek in alle europese landen vóór 2000 tot 35 uur moet zijn teruggebracht zonder dat daar loon voor wordt ingeleverd, wel erg in de lucht te hangen. Een besluit overigens dat voor de aangesloten vakcentrales geen direkte gevolgen heeft, omdat het niet met de vereiste tweederde meerderheid werd aangenomen. Er is eigenlijk maar één konklusie mogelijk. Ook in vakbondsland is van een 'verenigd' Europa nog lang geen sprake. De diversiteit aan voorgestane oplossingen is daar een uitdrukking van. Dit zal de invloed van het EVV niet ten goede komen.

Grenzen aan flexibilisering

Tegen deze achtergrond zijn de recente ontwikkelingen in Duitsland interessant. De DGB (zusterorganisatie van de FNV) en aangesloten bonden benadrukken al jaren en zeer hardnekkig de noodzaak van de 35-urige werkweek als gemeenschappelijke eis. Begin dit jaar lukte het de in Europa toonaangevende IG Metall - in veel opzichten ook voor de nederlandse vakbeweging een voorbeeld - die eis voor de metaal- en elektro-industrie binnen te halen. Zonder dat de zaterdag een normale werkdag werd. Met behoud van koopkracht. En ofschoon twee jaar terug bij Volkswagen ter voorkoming van 30.000 ontslagen fors werd ingeleverd (10 procent), stond daar wel een vierdaagse werkweek van 28,8 uur tegenover.
Vandaag (12 september 1995) heeft de IG Metall na achttien uur onderhandelen met Volkswagen overeenstemming bereikt over een nieuwe tweejarige CAO. Het akkoord houdt in dat op l januari 1996 de lonen met 4 procent omhoog gaan. Van augustus tot eind dit jaar ontvangen de werknemers een extra uitkering van 200 mark. Vakantiegeld en kerst-gratifikatie worden verhoogd. Daarmee wordt een deel van het geleden loonverlies weggewerkt. De zaterdag wordt geen gewone werkdag. De Volkswagen-arbeiders droegen niet voor niets een groot spandoek met "Zeit zum Leben, Lieben, Lachen ... das wollen wir auch samstags machen". Dit resultaat is dus binnen, er staat wel tegenover dat de toeslagen omlaag gaan en er zonder extra bonus per jaar twaalf zaterdagen worden gedraaid.
Aan de wens van Volkswagen om de werkweek weer te verlengen, is in zoverre tegemoetgekomen dat de maximale duur van een werkweek 38,8 uur kan bedragen, maar de gemiddelde werkweek van 28,8 uur blijft gehandhaafd. Per dag wordt niet langer gewerkt dan 8 uur. Verder heeft Volkswagen toegezegd de werkgelegenheid opnieuw voor twee jaar volledig te garanderen. Nog geen week geleden is bij Poel een vergelijkbaar kontrakt afgesloten met een werkweek van vier of vijf dagen, variërend van 30 tot 38,75 uur. Bovendien is bedongen dat het werkrooster steeds twee maanden van te voren wordt opgesteld.

Natuurlijk zijn er serieuze kanttekeningen te plaatsen. Over herbezetting bijvoorbeeld wordt niets gezegd. Het risiko van verdergaande flexibilisering blijft levensgroot aanwezig en ook in Duitsland staan de toeslagen onder druk. Toch gaat het om aktie- en onderhandelingsresultaten die de nederlandse vakbeweging kunnen inspireren.

Hans Fransen van de Putte