welkom
edities
inhoud

Lezersconferentie 14 april 2002, Publiek Herstel - impressies

Publiek = rechtvaardig en solidair

Terwijl de betekenis van dit urgente vraagstuk breed onderschreven werd, bleek het moeilijk de hersens te bevrijden van de stroeve (vakbonds)praktijk. Een voorzichtige conclusie zou kunnen zijn dat de veelheid van dagelijkse problemen en de hoge graad van 'verzakelijking' in de vakbeweging een rem zijn op een vrije en open discussie over progressieve oplossingen die meer tijd vragen dan de korte termijn.

Hoe dan ook, we hebben met ruim dertig mensen een leerzame en plezierige dag gehad. 's Morgens discussiegroepen en 's middags een forumdebat; ingeleid door Herman Pieterson en gevoerd met leden van de Tweede Kamer van GroenLinks (Kees Vendrik), Partij van de Arbeid (Jeroen Dijsselbloem) en Socialistische Partij (Jan de Wit).

Aan een paar deelnemers hebben we gevraagd een impressie te geven.

Marie-Louise Sanders

Publiek Herstel is een belangrijk en interessant onderwerp dat we nog niet in de vingers hebben. Een breed spectrum van invalshoeken kwam aan bod: privatisering, individualisering, marktwerking, democratische controle.

Met als gevolg dat mensen vanuit heel verschillende referentiekaders in de discussie konden stappen, dat ook deden en al snel op een stokpaardje belandden. Bijvoorbeeld op het onderscheid tussen interne en externe verzelfstandiging en privatisering waardoor je voordat je het weet in een vrij technisch debat verzandt. Of op de vraag hoe dwingend de Europese regelgeving van liberalisering en vrije marktwerking feitelijk is en of gemeentelijke vervoerbedrijven om die reden geprivatiseerd moeten worden. Ook bleek het lastig los te komen van de huidige werkelijkheid en door te praten over democratische controle in handen van de vakbeweging. Want kun je een bond die zo ingekapseld is in het kapitalistische systeem het beheer geven van de sociale zekerheid? En is een ander soort bond denkbaar?

Gevoelsmatig waren de meeste aanwezigen het met elkaar eens; de verzorgingsstaat is onder Lubbers en Kok afgebroken en het neoliberale denken in alle lagen van de samenleving doorgevoerd. Dat gaat verder dan bezuinigingsmaatregelen en privatisering. Het heeft geleid tot disciplinering en overaccentuering van het arbeidsethos, tot een geïndividualiseerde samenleving die alles uitdrukt in termen van geld en waarin mensen in 'dank-je-wel-relaties' worden gezet. Waarin het normaal wordt gevonden dat de bond stakende bouwvakkers bedankt.

Gelukkig kon De Wit van de Socialistische Partij na een ochtend discussiëren en een middag debatteren een eenvoudige samenvatting geven: "Alles waarvan je vindt dat solidariteit, openbaar nut, collectief belang, enzovoort geen rol speelt, mag worden geprivatiseerd. Zoals bijvoorbeeld het weer."

Jan Taat

Het valt voor vakbondsactivisten niet mee over lange termijn ontwikkelingen te praten. Er zijn al genoeg alledaagse problemen. En het is moeilijk daar los van te komen. We hebben het geprobeerd, maar de democratische controle op (overheids)voorzieningen is toch nog een 'ver van mijn bed show'. Toen iemand over de armoede in Nederland begon waren we weer thuis.

Geert Lewis

De discussie over Publiek Herstel is in al zijn complexiteit gevoerd, maar bleek misschien wel te omvattend voor één dag.

Om het debat voort te zetten, is het handig twee verschillende niveaus van benadering uit elkaar te halen. Aan de ene kant gaat het om de wenselijke rol van de staat, al was het maar als facilitaire instelling van de maatschappij. Aan de andere kant is die rol slechts het resultaat van machtsverhoudingen en helaas niet van het inhoudelijk argument.

In het forum blonk de jonge vertegenwoordiger van de Partij van de Arbeid uit in het omzeilen van een direct antwoord op de gestelde vragen. Het lid van de Tweede Kamer van GroenLinks kon zijn financieel-economisch specialisme niet waarmaken. Zijn collega van de Socialistische Partij wist zich te beperken tot de dingen waar hij verstand van had.

Piet van der Lende

Een lezersconferentie van Solidariteit is één van de plekken waar ik inspiratie opdoe, meer nog dan van het blad. Worden op die conferenties nou zulke geweldige nieuwe inzichten en vreselijke waarheden verkondigd, waar nog niemand aan gedacht had? Nou, dat gelukkig ook weer niet. Het is meer van: 'dat is waar ook, het was weggezakt, even vergeten'. Of: 'maar zo denk ik er eigenlijk ook over'. En zo hoort het. Ik wantrouw ideologen die zich ten doel stellen vreselijk nieuwe waarheden of nieuwe inzichten te verkondigen die niet tegelijkertijd ook bij andere mensen opkomen.

We spraken over de terechte vraag hoe Publiek Herstel na verwerping van de privatisering eruit moet zien. Ik pik één belangrijk onderdeel uit de discussies: democratisering van de samenleving.

Het ideaal van democratie is voor mij dat alle mensen zich individueel en sociaal-politiek kunnen ontplooien overeenkomstig hun talenten, vaardigheden en wensen. Voor zover er verschillende belangen van individuen of groepen zijn, proberen mensen die verschillen zelf op te lossen. In onze complexe maatschappij moeten er afzetbare coördinatoren zijn, en misschien ook democratisch gekozen coördinatieclubs die ervoor zorgen dat de samenleving niet uiteenvalt in een middeleeuwse stammenstrijd. Vrijheid van meningsuiting, vereniging en vergadering garanderen dat de afzetbare en verkozen coördinatoren onder druk (blijven) staan van (actie)groepen. Beslissingsmacht in de samenleving, tijdelijk of voor langere tijd, mag niet verbonden zijn met bezit van goederen of geld.

Juist in het zoeken naar democratische alternatieven is discussie waardevoller dan partijprogramma's of plechtige verklaringen. En in dat opzicht waren we tijdens de lezersconferentie op de goede weg. Zeker nu de traditionele sociaal-democratie grote nederlagen leidt en er wellicht wat ruimte ontstaat voor een linkse beweging die meer omvat dan individuen en groepjes die lezersconferenties en vergelijkbare bijeenkomsten bezoeken.

Joop Zinsmeister

In de publieke sfeer dienen de rechtvaardigheid en de solidariteit te gelden en die botsen per definitie met de economische sfeer en het bedrijfsmatig werken. In de economische sfeer (de markt) kun je geen vriendschap gebruiken, want alleen dan kun je goed ruilen (= krijgen wat je hebben wilt).

Het is gezien de economische hegemonie logisch dat ook de publieke sector in een situatie van continue reorganisatie is gebracht. Dit wetende snap ik waarom de forumleden niet goed raad wisten met democratische controle.

Theo Hansen

In de workshop waaraan ik deelnam, bleven we lang stilstaan bij één facet van het onderwerp Publiek Herstel, namelijk het herstel van het uitkeringsstelsel, de centrale eis van de sociale alliantie. Jammer genoeg ging het maar eventjes over de brede vakbeweging, terwijl die volgens mij de basis is om überhaupt over de band tussen producenten en consumenten en over democratische controle na te denken.

Het forumdebat was goed voorbereid en werd strak geleid. Belangrijk was dat de verschillende posities van de drie politieke partijen goed zichtbaar werden, mede door de opzet van het voorafgaand verhaal van Pieterson. De laatste behandelde op een heel concreet niveau de criteria die wel of niet de privatisering van gemeentelijke diensten rechtvaardigen.

Vendrik wees op het onderscheid tussen verzelfstandiging van bedrijven, liberalisering en privatisering. Hij maakte zich grote zorgen over de toenemende afkeer van de publieke zaak en de groeiende aanhang van de marktmentaliteit.

De Wit richtte zich vooral op de privatisering van de sociale zekerheid en ontzenuwde de gangbare argumentatie dat privatisering efficiënter en goedkoper is. Bovendien ging hij in op een mogelijk proces van Publiek Herstel: eerst pas op de plaats met de privatiseringen en daarna zien wat teruggedraaid moet worden.

Dijsselbloem besprak het succes van Paars bij de aanpak van de werkloosheid en overheidstekorten. Wat betreft de privatisering bepleitte hij een herstel van het evenwicht tussen het publieke en het private domein.

Ook al was er een uur voor beschikbaar, het debat tussen de forumleden en de zaal duurde eigenlijk te kort. De belangrijke vraag over de rol van de vakbonden in de democratische controle over de collectieve sector leek voor de meeste aanwezigen nieuw en kwam dus onvoldoende uit de verf.

Mieke Verhagen

Ik beperk me tot mijn voorzitterschap tijdens het forumdebat. Hoewel het verloop probleemloos was, keurige forumleden en zaal, merkte ik dat ik liever deelneemster aan het debat was geweest. Als je daar zo zit, is het lang en saai.

Bij de organisatie van een volgende conferentie zou er meer over de vorm nagedacht kunnen worden, in plaats van te focussen op de vraag 'welke inleiders vragen we'. Het gaat tenslotte om de combinatie van deelnemers, deskundigen en het beoogde doel en vervolgens de vraag met welke vorm het effect het grootst is.

Herre de Vries

Het idee om de sociale zekerheid weer in eigen beheer te nemen sloeg niet aan. De hoofdlijn in de discussie was: we functioneren binnen het kapitalisme en dus moet de vakbond bij een laagconjunctuur beslissingen nemen die nadelig zijn voor werknemers. En die verantwoordelijkheid mogen we nooit nemen. Toch zal de komende tijd de relevantie van deze vraag toenemen, als de afbraak van de sociale voorzieningen wellicht doorgezet wordt door een 'centrumrechts' kabinet.

De belangentegenstelling tussen werknemer (producent) en burger (consument) werd vooral als onoverbrugbaar gezien. De werknemersbelangen dienden boven die van de consument te staan. Ook een brede vakbeweging zou daarvoor geen uitweg bieden. Ik vind dat opmerkelijk, omdat kort geleden tijdens de bouwstaking de vraag wie de meeste schade ondervond, koper of ondernemer, opnieuw duidelijk maakte dat overbrugging van die gescheiden belangen noodzakelijk is.